Îstgeha Navendî ya Bexdayê

Îstasyona Navendî ya Bexdayê îstasyona trênê ya sereke ya paytexta Iraqê ye, ku li aliyê Karkh ê bajêr e. Kevirê wê yê bingehîn di sala 1948an de hatiye danîn û di sala 1952an de bi awayekî fermî bi sêwirana Îngilîzî hatiye vekirin. Ew du îstasyonan e ku piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn hatine çêkirin, yek li Hindistanê û ya din li Londonê û her sê îstasyonan sêwiran û hêmanên mîmarî yên wekhev parve dikin.

Şêwaza mîmarî ya giştî ya avahiyê tevlîheviyek ji çend nêzîkatiyên sêwiranê ye, ku bi giranî şêwaza Îngilîzî ya Vîktoryayê ya dereng bi destanên nûjen ên ku piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn derketine holê nîşan dide. Mîmar Wilson G. M. (1887–1965) bi karanîna kerpîçên Iraqî û pejirandina qubbeyek sferîk a kurtkirî ya nizm (ṭāsa) ji bo nixumandina hola sereke, di dayîna nasnameyek herêmî de ji avahiyê re serkeftî bû.

Qubbe bi rengek şîn-firûzî tê xuyang kirin ku avahiyê bi dîtbarî bi asîmanê Bexdayê ve girêdide. Ji hêla avahîsaziyê ve, ew di heman demê de beşek ji mîrateya mîmarî ya kevneşopî ya Iraqê ye, ku li ser kemer û qubeyan hatiye avakirin. Bircên îstasyonê du demjimêrên mezin dihewînin: yek bi reqemên erebî yên rojhilatî û ya din jî bi reqemên îngilîzî. Zengên wan dişibin zengên navdar ên Big Ben li Londonê. Mîna avahiya îstasyonê, her du demjimêr piştî sala 2003-an rastî talan û şewitandinê hatin. Lêbelê, karmendên Rêhesinên Iraqê bi karanîna parçeyên yedek ên ji Brîtanyayê anîne wan sererast kirin, û ew niha bi kapasîteya tevahî dixebitin.

Ji ber ku konsepta wê ya orîjînal ew bû ku wekî xalek destpêkê ji bo trênên ku ji Bexdayê ber bi welatên cîhanê ve diçin xizmet bike, Rojhilat û Rojava bi rêya projeyên ambicioz ên ku di wê demê de ji hêla Brîtanîyan ve hatine kirin ve girêbide, îstasyonê wekî îstasyonek herêmî hate binavkirin ku di bin rêveberiya Rêhesinên Komara Iraqê de xizmetê ji xetên rêhesinê yên navxweyî yên Iraqê re dike.

1916: Yekem rêveberiya rêhesinê li Iraqê di bin çavdêriya leşkerî ya Brîtanî de hate damezrandin.

1920: Rêveberî hate veguheztin desthilata sivîl a Brîtanî.

16ê Nîsana 1936: Rêveberî bi tevahî bû Iraqî, û ev tarîx wekî Roja Rêhesinên Iraqê hate pejirandin.

Di heman salê de, di navbera hikûmetên Iraq û Brîtanî de ji bo veguhestina xwedîtiyê bi 400,000 dînar û şertên din danûstandin pêk hatin. Sîstem wekî Rêhesinên Hikûmetê yên Iraqê hate nasîn û bi Wezareta Veguhastin û Karên Giştî ve hate girêdan.

Ji ber şer û talankirin û wêrankirina paşê, şîrket zirareke mezin dît. Ji 410 lokomotîvan tenê 158 lokomotîv di xebatê de man, û rewşa ewlehiyê ya nearam bû sedema demên dirêj ên rawestandina seferan.

Lêbelê, ji sala 2007-an vir ve, şîrket hêdî hêdî rêyên navbera hikûmetan ji nû ve dest bi xebitandinê kir, di nav de ji nû ve vekirina xeta Besra-Bexdayê dema ku şert û mercên ewlehiyê baştir bûn.