Monumenta Şehîdên Iraqê

Abîdeya Şehîdan bîrdariyek e ku ji hêla peykersaz Îsmaîl Fettah El-Turk ve di sala 1983an de hatiye sêwirandin û li paytext Bexdayê, li aliyê Rusafayê yê bajêr e.

Abîde ji bo bîranîna leşkerên Iraqî yên ku di Şerê Îran-Iraqê de hatine kuştin hatiye çêkirin. Lêbelê, Iraqî îro bi gelemperî wê wekî bîranînek ji bo hemî şehîdên Iraqê dibînin.

Abîdeya Şehîdan wekî beşek ji bernameyek berfirehtir a hikûmeta berê hatiye çêkirin û ev fikir di salên 1970an de derketiye holê, bi armanca avakirina çend berhemên hunerî yên ku armanc dikin xemilandina deverên dîrokî yên Bexdayê, çandina hestek serbilindiya neteweyî û di heman demê de nemirkirina wêneya Sedam Huseyîn wekî rêberek bihêz û serfiraz.

Ew di serdema lûtkeyê de hatiye çêkirin ku Sedam Huseyîn gelek berhemên hunerî ferman dida û gelek pere li ser abîdeyan û peykeran xerc dikir.

Ev abîdeyek yek ji sêyan e ku ji bo bîranîna êş û azarên Iraqê yên di encama şerê heşt salan de hatine çêkirin.

Xweşikbûna vê abîdeyê di xeyala optîkî ya her du qubbeyan de ye: temaşevanê ku ji destpêka kolanê tê wan wekî yek qubbeya girtî dibîne, û gava ku mirov nêzîk dibe, ew dest pê dikin ku hêdî hêdî bibin du nîv, wekî nîşana derketina tiştekî - ala Iraqê ya ku ber bi jor ve radibe.

Her du qubbe li ser platformek dorhêl a bi qûtra 190 metreyî ne, û li binê wê muzexaneyek heye. Bilindahiya her du qubbeyan 40 metre ye, û abîdeyê qadeke fireh a bi qasî 42 hektarî digire.

Ev avahî bi tevahî di nîvê golek sûnî ya mezin de ye.

Mesrefa avakirina Abîdeya Şehîdan bi qasî 52 mîlyon dînarên Iraqî (nêzîkî 45,000 USD) bû, û dema xebatê 600 roj bû.

Piştî bûyerên sala 2003an, bal kişand ser rakirina vê abîdeyê ji ber ku ew di dawiya yek ji şerên hikûmeta Partiya Baas de hatibû çêkirin, ji ber vê yekê gelek kesan bawer kir ku ev abîdeyê sembola wê ye - her çend tiştek tune ku vê yekê nîşan bide, ji ber ku Îsmaîl dixwest ku abîdeya wî tenê sembola şehîd be, di her dem û cihî de.

Ji ber vê sedemê, Îsmaîl piştrast kir ku abîdeyê bi tu desthilatdariyê ve neyê girêdan, da ku pîrozî û nirxa wê ya estetîkî biparêze.

Dema ku ji mîmar Zaha Hadid hat pirsîn ka ew tercîh dike ku kîjan abîdeya Bexdayê bibe sembola medyayê ji bo Bexdayê, wê dudilî nekir - wê got ku ew Abîdeya Şehîdan e, ji ber ku ew di dîroka hemdem de nîşana herî zêde serbilindî û qurbaniyên gelê Iraqê ye.