Bajarê Kevn ê Nimrûdê

Bajarê arkeolojîk ê Nimrudê, ku di nivîsên Asûrî de wekî Kalhu û di Tanaxê de wekî Calah tê zanîn, li navçeya Nimrudê 30 kîlometre li başûrê Mûsilê ye, li cihekî stratejîk şeş kîlometre li bakurê xala ku Çemê Dîcle bi Zaba Mezin re digihîje hev. Navê Nimrudê bi îhtîmaleke mezin navekî nûjen e ku ji kesayetiya di Incîlê de hatiye wergirtin, û behskirina herî kevin digihîje rêwiyê Alman Carsten Niebuhr ku di sala 1766an de serdana vê derê kiriye.

Bajar di sedsala sêzdehan berî zayînê de hatiye damezrandin û di sedsala nehan berî zayînê de di dema serdestiya Qiral Ashurnasirpal II de bûye paytexta Împeratoriya Neo-Asûrî, geş bûye û berfireh bûye heta ku bûye yek ji bajarên herî mezin ên cîhana kevnar. Di sala 612 berî zayînê de ji hêla Kildanî û Mediyan ve hatiye wêrankirin, û kavilên xwe wekî şahidê wê serdema zêrîn di nav sedsalan de hiştiye.

Di sala 1846an de, kolandinên pêşîn li wir di bin rêveberiya dîplomat û arkeologê Brîtanî Sir Austen Henry Layard de hatin kirin, ku bermahiyên qesreke mezin, keleh û dewlemendiyeke arkeolojîk a kêmdîtî ya peykerên kevirê alabaster, berhemên fîldişî, stela û peykerên mezin eşkere kirin.

Di sala 1988an de, xebata kolandinên Iraqê bi kifşkirina Xezîneya Nimrudê ya navdar, ku berhevokeke zêrên şahane û xemlên pir dewlemend bû, bi dawî bû. Ev li Banka Navendî ya Iraqê hatin parastin û paşê li Muzexaneya Iraqê ya li Bexdayê hatin nîşandan û di nav keşfên arkeolojîk ên herî girîng ên sedsala bîstan de têne hesibandin.

Di nîvê sala 2014an de, DAIŞê kontrola herêmê girt destê xwe û di 5ê Adara 2015an de endamên wê ragihandin ku bi buldozer, teker û teqemeniyan cihê bi buldozeran hilweşandin û wêrankirin, Perestgeha Nabu ya ku dîroka wê 2800 sal berê ye wêran kirin, bi destên xwe gihîştin peykerên mezin ên Lamassu û nivîsên dîwar ên kêmdîtî. Pisporan ev yek wekî yek ji mezintirîn operasyonên wêrankirina bi zanebûn a mîrata mirovahiyê di dîroka nûjen de bi nav kirin.

Piştî rizgarkirina herêmê di sala 2017an de, xebatên rehabîlîtasyonê di sala 2018an de bi hevkariya UNESCOyê dest pê kirin, lê ji ber pandemiya Covidê rawestiyan û di sala 2023an de dîsa ji nû ve dest pê kirin, rêwîtiyek dirêj ji bo vegerandina tiştên ku dikarin ji wêrankirina ku li ser rûyê şaristaniya mirovan li vê beşa kevnar a Mezopotamyayê kirîbû, werin vegerandin.