Harmal'a söyle

Harmal Tepesi, Irak'ın başkenti Bağdat'ta bulunan bir arkeolojik alandır. Bu, günümüzdeki adıdır; antik çağda Şadubum olarak biliniyordu ve eski Mezopotamya şehir devletlerinden biri olan Eshnunna Krallığı'na bağlı bir idari merkez olarak hizmet veriyordu.

Şadubum adının "muhasebe ofisi" veya "hazine" anlamına geldiğine inanılıyor ve bu da sitenin o dönemdeki önemli idari ve mali rolünü yansıtıyor.

Harmal Tepesi'ndeki yerleşimin en eski kanıtları Akkad İmparatorluğu'na, ardından Ur'un Üçüncü Hanedanlığı dönemine (MÖ 2115 – 2004) kadar uzanmaktadır. Ancak şehir, yaklaşık 3800 yıl önce Orta Eski Babil döneminde refahının zirvesine ulaşmıştır.

Arkeolojik kazılar, altı tapınak da dahil olmak üzere kerpiç ve kilden yapılmış bir bina kompleksini ortaya çıkarmıştır; bunların en belirgin olanı, güney Babil mimari tarzında inşa edilmiş büyük bir tapınaktır. Merkezi odanın girişinde, geçidin her iki tarafına yerleştirilmiş, otorite ve korumayı simgeleyen etkileyici bir sahne oluşturan iki pişmiş toprak aslan heykeli bulunuyordu.

Höyük, 147 metre uzunluğunda ve 98 metre genişliğinde, düzensiz dikdörtgen bir şekle sahiptir. Kuzey cephesinde geniş bir kapı açılırken, kuzeydoğu köşesinde iki büyük kule yükselmektedir.

Sitedeki en önemli mimari keşif, restore edilmiş ve yakın zamanda çatıları yapılmış iki küçük tapınağın yanı sıra ana tapınaktır. Harmal tepesi sadece dini bir merkez değil, aynı zamanda gelişmiş bir bilimsel ve entelektüel merkezdi. Arkeologlar, binalarında 2.000'den fazla kil tablet ortaya çıkardılar; bunların çoğu, dik üçgenlerin benzerliği de dahil olmak üzere karmaşık matematiksel ve geometrik problemleri ele alıyordu; bu kavram, Babilliler tarafından Yunan matematikçi Öklid'den yüzyıllar önce anlaşılmıştı.

Tabletler ayrıca çarpma, üs alma, kökler ve bölme için ters sayılarla ilgili kapsamlı matematiksel tabloların yanı sıra günümüzde logaritma olarak bildiğimiz yöntemlere benzeyen yöntemlerle çözülmüş problemleri de içermektedir. Matematiğin ötesinde, tabletler sözlük listeleri, edebi metinler ve coğrafi haritalar içermekte olup zengin ve çeşitli bir kültürel yaşamı göstermektedir.

2.000'den fazla kil kaydı içeren keşfedilen tabletlerin sayısı, Harmal tepesinin resmi bir devlet arşivi veya merkezi bir belge deposu olarak işlev gördüğünü düşündürmektedir. Bu tabletler şunları içermektedir:

• Satış, satın alma, evlilik, evlat edinme ve miras sözleşmeleri.

• Eshnunna krallarından resmi yazışmalar.

• Vergi kayıtları, işçi ücretleri ve mali gelirler.

• İnşaat sözleşmeleri ve çeşitli idari ve ekonomik belgeler.

Kazı alanındaki en önemli buluntular arasında, Babil dilinde yazılmış ve MÖ 1900 ile 1850 yılları arasına tarihlenen, yani Erken Eski Babil dönemine ait iki kil tablet bulunmaktadır.

Bu kanunlar, MÖ 1792 civarında yayımlanan Hammurabi Kanunları'ndan yaklaşık bir yüzyıl veya daha fazla öncesine dayanmaktadır.

Harmal tepesinde keşfedilen Eshnunna Kanunları, şu konuları ele alan altmış bir yasal maddeden oluşmaktadır:

•Hırsızlık, saldırı, borçlar, kişisel statü, ücretler ve fiyatlar.

•Ticaret, cezalar ve tazminatlar.

1945 ile 1963 yılları arasında kazı alanında ilk çalışmaları yürüten Iraklı arkeolog ve tarihçi Taha Bakır, bu kanunların antik Irak'tan şimdiye kadar keşfedilen en eski yazılı hukuk sistemi olduğunu gözlemlemiştir. Bu bulgu, Hammurabi Kanunları'nın insanlık tarihinin en eski kanunu olduğuna dair uzun süredir devam eden inancı alt üst etmiştir.

Baqir, önemli bir karşılaştırmalı analizde, Eshnunna Kanunlarının hem Hammurabi Kanunları'na hem de Nippur'da parçaları bulunan ve Tell Harmal'ı insanlık hukuku tarihinde merkezi bir kavşak noktasına yerleştiren daha önceki Sümer Kralı Lipit-İştar kanunlarına çok benzediğini belirtmiştir.