کافێی ئەل قوبانجی

بەرێوەبەرایەتی گشتی عەوقاف لە بەغدا لە ساڵی 1929 دروستکراوە بۆ ئەوەی وەک یەکێک لە گرنگترین دامودەزگا ئاینی و کارگێڕییەکان لە عێراقدا خزمەت بکات، هەروەها وەک ناوەندێک بۆ بەڕێوەبردنی ئەوقافی ئیسلامی و ڕێکخستنی مزگەوت و حوسێنی و کتێبخانەی ئایینی. بیناکە وەک هێمای کەرامەت و ڕێزگرتن وەستابوو، ئەرشیفێکی گەورەی دەستنووس و بەڵگەنامەی لەناو دیوارەکانیدا هەڵگرتبوو، هەروەها شێوازێکی تەلارسازی بەغدادیی تێدابوو کە هونەری عوسمانی لەگەڵ ناسنامەی ناوخۆیی تێکەڵ دەکرد.

پێش ئەوەی بیناکە دروست بکرێت، ئەم پارچە زەوییە باخچەیەک بووە کە بەستراوەتەوە بە مزگەوتی ئەلسارایەوە، بە دیوارێکی نزم دەورە دراوە. تا کۆتاییەکانی بیستەکان بەو شێوەیە مایەوە، کە نهۆمی یەکەمی بەڕێوەبەرایەتییەکە لە سەردەمی پاشایەتیدا وەک بارەگای بەڕێوبەرایەتی گشتی عەوقاف دروستکرا.

بیناکە بە شێوازێکی ئیکلێکتی تایبەتمەندە، کە تێیدا توخمە تەلارسازی و هونەرییە جۆراوجۆرەکان لە پێکهاتەکەیدا جێگیرکراون. ئەمەش بە ڕوونی لە دیواری دەرەوەدا دیارە، کە مۆتیڤە تێکەڵاوەکان کە لە هونەری کلاسیکەوە ئیلهامیان وەرگرتووە لەگەڵ ستوونی چاپکراوی کۆرینتی یۆنانی تێکەڵ کردووە.

هەروەها لە ڕووبەرەکەدا ئەو تابلۆ مێژووییە نمایشکراوە کە ناوی بیناکەی لەسەرە، ئەمە جگە لە بەرهەمهێنانەوەی ئاڵای شاهانەی کە لە سەرووی دەرگای چوونە ژوورەوە دانراوە وەک جێگرەوەی ئاڵای ڕەسەنی کۆنتر.

دوای دەیان ساڵ وەک دامەزراوەیەکی فەرمی بیناکە گۆڕدرا بۆ کافێیەک بە ناوی “کافێی ئەلقوبانجی” دوای ئەوەی بەکرێ درا بە کۆمپانیایەکی وەبەرهێنانی تایبەت، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕەوتێک لە بەغدا بۆ گۆڕینی بینا میراتییەکان بۆ پڕۆژەی بازرگانی لەژێر تەوەری “چالاککردنی گەشتیاری”.

وشەی قوبانجی لە ئەل قوببانەوە وەرگیراوە کە بە واتای “تەرازووی قۆڵ درێژ” دێت و ئاماژەیە بۆ “کێشکەر”. دەگوترێ ئەم دەستەواژەیە سەرچاوەی یۆنانی هەیە، بە واتای “تەرازوو” یان “زەنگ”.

ڕەنگە ناوەکە وەک هێمایەک بۆ هاوسەنگکردنی ڕابردوو و ئێستا لە شوێنێکدا هەڵبژێردرابێت، کە یادەوەری سەردەمی شاهانە لەگەڵ بەکارهێنانی مۆدێرن کۆدەبێتەوە.

سەرەڕای گۆڕانکاری لە کاراییدا، زۆرێک لە توخمە ڕەسەنەکانی بیناکە ماونەتەوە، وەک دەرگای دارە کۆنەکان، سەقفی کەوانەیی و کاشیەکان کە بە مۆتیڤی ئیسلامی ڕازێنراونەتەوە.

دەنگی سەردانکەران و کەلوپەلی کافێیەکان ئێستا جێگەی دەنگی کارمەندان و مۆرکردنی بەڵگەنامەکان گرتۆتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا وردەکارییەکانی تەلارسازی بەردەوامن لە گێڕانەوەی مێژووی بیناکە.

لەناو کافێیەکەدا وێنەی کەسایەتییەکانی سەردەمی شاهانە نمایشکراون، وەک شا فەیسەلی یەکەم و شا غازی و شا فەیسەڵی دووەمی ساڵی ١٩٦٦.

شانبەشانی وێنەی سەردەمی کۆماری وەک عەبدولکەریم قاسم و عەبد ئەلسەلام...