دیواری فائق حەسەن

لە کۆتایی ساڵی 1958، عەبد ئەلکەریم قاسم، سەرۆک وەزیرانی عێراق، تەلارساز ڕیفەت چادرجی ڕاسپارد بۆ دیزاینکردنی سێ شوێنەوار بۆ یادی شۆڕشی 14ی تەمموز. لە نێویاندا مۆنۆمێنتی ئازادی بوو کە لەلایەن چادرجی دیزاین کرابوو و لە لایەن جەواد سەلیمەوە لە ڕیلیفی برۆنزی لە سێدارە دراوە؛ مۆنۆمێنتی سەربازە نەناسراوەکە، کە دواتر بە فەرمانی سەدام حوسێن ڕووخێنرا؛ و مۆنۆمێنتی سێیەم، کە لەلایەن فائق حەسەنەوە دیزاین کراوە، کە دواتر بە دیواری فائق حەسەن ناسرا، دوای ئەوەی ئیلهامبەخش بوو بۆ شاعیری بەناوبانگی سەعدی یوسف بۆ نووسینەوەی شیعرە بەناوبانگەکەی “لە ژێر دیواری فائق حەسەن”.

دیواری فائق حەسەن کە لە هەزاران کاشی سیرامیکی بچووک و ڕەنگاوڕەنگ پێکهاتووە، بە شێوازی کوبیستی جێبەجێ کراوە کە ڕەقبوونی پێکهاتەیی لەگەڵ پێکهاتەی داینامیکی تێکەڵ دەکات. مۆزایک بەهۆی خۆڕاگرییەوە لە بەرامبەر کەشوهەوای سەختی بەغدا هەڵبژێردرا و ڕەنگەکانیش لەگەڵ ژیاندا دەچن. فائق حەسەن کە بە وەستای ڕەنگ ناسراوە، هێزێکی ڕەمزی بە ڕەنگ بەخشی کە تەنانەت گەورەترە لەوەی هێڵ کارە هونەرییەکە بگۆڕێت بۆ بوارێکی جوڵەیی جوانی بینراو و وزەی سۆزداری.

دیوارە ڕەمزییەکە دیمەنی ڕەمزی خەباتی گەلی عێراق دژی کۆلۆنیالیزم نیشان دەدات کە گێڕانەوەی بینراوی خەباتیان بۆ ڕزگاری و ئاشتییە. کاروانێکی یەکگرتووی خەڵک لە پاشخانی کۆمەڵایەتی جیاوازەوە بە پێکهاتەیەکی هاوسەنگ دەردەکەون: سەربازێک، کرێکارێک، ژنێکی جووتیارێک، ژنێک، منداڵێک، خوێندکارێک. زۆرێک لە دەستەکانیان بەرزکراونەتەوە بۆ ئاسمان، هەندێکیان کۆترە سپییەکان ئازاد دەکەن کە نیشانەیەکی ڕوونی ئازادییە.

لە ناوەڕاستی دیوارەکەدا ژنێکی گەنج بە قۆڵی بەرزەوە وەستاوە و دوو کۆتر ئازاد دەکات بۆ ئاسمان. لە دەوروبەریدا ڕەنگ و جەستە بە هاوئاهەنگی بینراو دەدرەوشێنەوە و خۆشی و کەرامەت بڵاودەکەنەوە. لە بنی دیوارە وێنەکەدا، منداڵێک دەبینرێت کە لە تەنیشت قەفەسێکی کراوە و چۆڵەوە پشتی دەکات، وەک ئەوەی هێمای هەڵگرتنی کۆت و بەندەکان و لەدایکبوونی ئازادییەکی تازە دۆزراو بێت کە دوای شۆڕش بەسەر میللەتدا گرتەوە.

دەوترێت لە کاتی دەستبەکاربوونی دیوارە ڕەنگاوڕەنگەکەدا کۆترە ڕاستەقینەکان لە گۆڕەپانەکەدا ئازادکراون. دوای پێنج ساڵ و دوای لەسێدارەدانی عەبد ئەلکەریم قاسم، دەوترێت چەکدارەکان بە پلیکانەکاندا سەردەکەون و کۆترە سپییەکانیان لەسەر دیوارە ڕەشەکە نەخشاندووە، ئەمەش لە هەوڵێکی ڕەمزیدا بۆ سڕینەوەی ئایکۆنی ئازادی، بۆ تەمومژاویکردنی ساتێکی مێژوویی کە ڕۆژێک خەونی عێراقی بەرجەستە کردبوو.

کاریگەری فائق حەسەن لەم دیوارەدا لە ئیلهامبەخشی فۆلکلۆری زیاتر بوو. دیدگایەکی مۆدێرنیستی پێشکەش کرد کە ڕەنگدانەوەی پەرەسەندنی کۆمەڵگەی عێراقی و تامەزرۆیی بۆ یەکسانی و دادپەروەری بوو. کارەکە دەربڕینگەرایی هێمادار و پێکهاتەی ئەوروپی و پەیامێکی قووڵی مرۆڤدۆستانە تێکەڵ دەکات، ئەمەش وایکردووە دیوارە ڕەنگاوڕەنگەکە ببێتە هێمایەکی هەمیشەیی لە یادەوەری بینراوی عێراقدا.

ئەمڕۆ دیواری فائق حەسەن وەک بەڵگەیەک لەسەر گەورەیی هونەری عێراق و کاریگەرییەکانی لەسەر قۆناغی هونەری جیهانی بەڵگەی ئەوە وەستاوە کە چۆن هونەر دەتوانێت بە شێوەیەکی زیندوو ڕۆحی نەتەوەیی و ڕۆحی دەستەجەمعی پیشان بدات و چۆن لە ڕێگەی هێزی ڕەنگ و ڕەمزەوە دەتوانێت شۆڕش و ئازادی ئەبەدی بکات.