مۆنۆمێنتی ئازادی

مۆنۆمێنتی ئازادی ئەو خاڵەیە کە لێدانی دڵی شارەکە لە بازاڕ و کافێ کۆنەکانەوە، بۆ خۆپیشاندەران و ڕێبواران و ئەو چیرۆکە بێکۆتایانەی کە هەڵیگرتووە، کۆدەبێتەوە.

ئەم شوێنەوارە لەلایەن هونەرمەندی بەناوبانگی عێراقی جەواد سالم (١٩٢٠-١٩٦١) دیزاین کراوە، کە یەکێکە لە پێشەنگەکانی هونەری مۆدێرن لە عێراقدا. پێکهاتەی تەلارسازی و بنکەکە لەلایەن ڕیفعەت چادرجی تەلارساز عێراقی دیزاین کراوە. کارکردن لەسەر مۆنۆمێنتەکە لە ساڵی ١٩٥٩ دەستیپێکرد و دوای مردنی جەواد سالم لە ساڵی ١٩٦١ تەواو بوو، دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ کە کۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی لە عێراق هێنا.

جەواد سالم مەبەستی ئەو شوێنەوارە بۆ نەمرکردنی ڕۆحی شۆڕش و ئازادی بوو نەک تەنها ڕووداوە سیاسییەکەی.

“مۆنۆمێنتی ئازادی” (نەسب ئەلحوریە) بۆ یادی شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ بە سەرۆکایەتی عەبدولکەریم قاسم کە دەسەڵاتی پاشایەتی ڕووخاند و کۆماری عێراقی ڕاگەیاند.

جەواد سالم ئامانجی شکۆمەندکردنی دەسەڵات نەبووە لەڕێگەی مۆنۆمێنتەکەوە، بەڵکو گوزارشتێکی هونەریانەی گەلی عێراق و خەباتیان و سەرکەوتنیان بەسەر ستەمدا بخاتەڕوو، هەروەک چۆن چیرۆکەکان بەسەر دیوارێکی برۆنزی و ڕووناکیدا دەگێڕدرێنەوە.

مۆنۆمێنتەکە ڕیلیفێکی گەورەی برۆنزییە کە لەسەر بنەمایەکی کۆنکرێتی بەرز دانراوە، درێژییەکەی نزیکەی ٥٠ مەتر و بەرزییەکەی ١٠ مەتر دەبێت.

پێکهاتووە لە ١٤ پەیکەر و نەخشاندنی بەیەکەوە گرێدراو، کە لەلایەن هونەرمەندەوە ڕێکخراوە بۆ ئەوەی وەک دیمەنی یەک لە دوای یەک لە چیرۆکێک چیرۆکی گەلی عێراق دەربکەوێت، لە ئازارەوە تا ڕزگاری.

هەر فیگەرێک نوێنەرایەتی چینێکی کۆمەڵایەتی یان گروپێک دەکات لە کۆمەڵگای عێراقدا: کرێکاران، جووتیاران، دایکان، سەربازەکان و خوێندکارەکان. هێڵە ڕژاوەکان و ڕێژە واقیعییەکان کە لە هونەری سۆمەری و بابلییەوە ئیلهامیان وەرگرتووە، سیمایەکی ڕاستەقینەی عێراقی بە مۆنۆمێنتەکە دەبەخشێت.

لە مۆنۆمێنتەکەدا ناو و پاشایەک وێنا نەکراوە تەنها خەڵک چونکە جەواد سالم پێی وابوو پاڵەوانی ڕاستەقینە خودی خەڵکە.

ناوی “ئازادی” تەنیا مەبەست لە ڕزگاری سیاسی نییە، بەڵکو ڕزگارکردنی ڕۆحی مرۆڤە لە ترس و نادادپەروەری.

بە تێپەڕبوونی کات، مۆنۆمێنتی ئازادی بوو بە هێمایەکی نەتەوەیی و مرۆیی. لە ساڵانی ڕابردوودا گۆڕەپانی تەحریر کە شوێنەوارەکەی لێیە، بووەتە شوێنێکی ناوەندی بۆ جموجۆڵ و ناڕەزایەتییە گشتییەکان، بەتایبەتی لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩.

لە کاتی ئەو ناڕەزایەتیانەدا، ئەو شوێنەوارە وەک پاشخانێک بۆ داواکارییەکانی ئازادی و چاکسازی کاری دەکرد و زۆرێک لە هونەرمەندان و گەنجان وێنەکەیان لەسەر دیوار و تیشێرت و ئاڵاکان نەخشاند وەک ئەوەی دەنگی عێراقێکی ئازاد بێت.

جەواد سالم نەژیاوە بۆ بینینی تەواوبوونی مۆنۆمێنتەکە، چونکە ماوەیەکی کەم پێش دەستبەکاربوونی کۆچی دوایی کردووە.

واتە: هونەر بە چەک جیهان ناگۆڕێت، بەڵکو بە هێما دەگۆڕێت.

بەم ڕۆحەوە مۆنۆمێنتی ئازادی بەردەوامە لە بیرخستنەوەی عێراقییەکان کە ئازادی بەرپرسیارێتییە، هونەر شایەتحاڵییە، گەلیش دروستکەری مێژووە.