کۆڕبەندی ڕۆشنبیری ئەفسانە

لە دڵی شەقامی ئەلڕەشید کە هەنگاوەکانی مێژوو لەگەڵ هەناسەی ئێستا تێکەڵ دەبن، "کافێی کولتووری ئەفسانەیی" کافێیەکی میراتی وەستاوە کە ناوەکەی بە ڕوونی سەری بۆ گۆرانیبێژی ئەفسانەیی عەرەب ئوم کولتووم دەبات.

بەڵام لە ڕاستیدا زۆر زیاترە لە کافێیەک. فەزای ژیانە بۆ یادەوەری کولتووری بەغدا خاڵی کۆبوونەوەی نەوەکان و دەنگەکان و بیرۆکەکان. کافێیەکە لە ساڵی ١٩٦٨ لەلایەن حاج عەبدولموعین ئەلمەوسیلی دامەزراوە، هەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە شوێنێکی تەرخانکراوە بۆ خۆشەویستانی مۆسیقای کلاسیک و ئەدەب و گفتوگۆی کراوە. شاعیران و ڕۆژنامەنووسان و هونەرمەندان لە بەغدا و ئەودیوەوە لێرە کۆدەبنەوە و گۆڕیان بۆ سەکۆیەکی نافەرمی بۆ هاوبەشکردنی شیعر و بیرۆکە و یادەوەری.

دەکەوێتە شاری کۆن و کۆنی بەغدا، بە تایبەتی لەسەر شەقامی ئەلڕەشید یەکێک لە گرنگترین ڕێگاکانی پایتەخت لە ڕووی مێژووییەوە کافێیەکە، بە تێپەڕبوونی کات، پەرەی سەندووە و بووەتە شوێنێکی دیار. نەک تەنها بۆ خۆشەویستانی قاوە و مۆسیقا، بەڵکو بۆ ئەوانەی بەدوای گەرمی یادەوەری و پەیوەندییەک بە شوێنەوە دەگەڕێن. کاتێک سەردانکەرێک هەنگاو دەنێتە ناو ئەم فەزایە، دیوارەکان پێشوازییان لێدەکرێت کە بە وێنەی دەگمەنی ئوم کولتووم ڕازاوەتەوە، لە کاتێکدا گۆرانییە بێ کاتەکانی لە ئاوازەکانی بڵندگۆکانەوە دەڕژێن کە هێشتا لەسەر لێو و دڵ دەوترێنەوە و ئەزموونێکی هەستیاری تەواو دروست دەکەن کە مرۆڤ دەگەڕێنێتەوە بۆ سەردەمێک کە وشەکان وەک زێڕ کێشیان دەکرا، دەنگەکان لە گەنجینەکانی نەتەوەیەکدا دەژمێردرابوون.

ڕۆڵی کافێیەکە لە دیمەنی هونەری زیاترە. هەروەها هێمایەکی کولتووری و فۆلکلۆرییە لە دڵی بەغدا، وەبیرهێنانەوەی سەردەمێکە کە کافێکان ناوەندی درەوشاوەیی کولتووری و فیکری بوون فەزای سەلامەت بۆ گفتوگۆ و کراوەیی. ئەمڕۆ دەرفەتێکی دەگمەن دەدات بە خاوەنکارەکانی کە بە هێمنی لە نێوان ژاوەژاوی شارەکەدا دابنیشن، جا ڕۆژنامەیەک یان کتێبێک بخوێننەوە، یان تەنها چێژ لە ساتێکی بێدەنگی دەروونی وەربگرن کە لە جیهانی مۆدێرندا ئەوەندە کەم بووە. بووەتە شوێنێکی ئایدیاڵ بۆ کۆبوونەوەی ئاسایی و دۆستانە لە نێوان ڕۆشنبیرانی شارەکەدا وەک شوێنی پشوودانی شاعیرێک یان بەندەری هونەرمەندێک لە نێوان ڕووبارێکی چیرۆکدا.

کافێ بە هۆی سیمبولیزم و شوێنەکەیەوە بووەتە یەکێک لە دیارترین فەزاکانی بەرجەستەکردنی یادەوەری کولتووری عێراقی مۆدێرن نەک تەنها لەبەر ئەوەی ڕێز لە ناوی ئوم کولتووم دەگرێت، بەڵکو لەبەر ئەوەی فەزای شارستانی بەناوبانگ وەک دۆمەینێک بۆ هونەر و مەعریفە و شوناس دووبارە خەیاڵ دەکاتەوە. وەک بەڵگەیەک وەستاوە کە کولتوور نامرێت تەنها فۆرم دەگۆڕێت و بەردەوام دەبێت لە ژیانی، لەناو کوپەکانی قاوە، لە دەنگی عود و لە چیرۆکی سەردانکەران کە هەرگیز لە گەڕانەوە بێزار نابن.