پەیکەری مەعروف ئەلروسافی

لە گۆڕەپانی ئەلئەمین لە نزیک بازاڕی ئەلسارا و قوتابخانەی مێژوویی ئەلمستەنسرییە، پەیکەری شاعیری گەورەی عێراقی مەعروف ئەلروسافی وەستاوە، کە بە یەکێک لە دیارترین شوێنەوارە کولتووری و هونەریەکانی بەغدای پایتەختی عێراق دادەنرێت.

پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٧٠ پەردەی لەسەر لادرا، وەک یادگاریەک بۆ یادکردنەوەی شاعیرێک کە نوێنەرایەتی ویژدانی سەردەمی خۆی دەکرد، و دەنگی خەڵک لە ساتەکانی گۆڕانکاری و ناڕەزایەتیدا.

ئەم پەیکەرە بەردەوامە لەلایەن هونەرمەند و پەیکەرتاش ئیسماعیل فەتاح ئەل تورکەوە دیزاین کراوە، بە بەکارهێنانی برۆنزی، و بە وردەکارییە وردەکانیەوە بەرز دەبێتەوە، هەڵوێستی تێڕامان و نیگای متمانە بەخۆبووی ئەلروسافی لە تێکەڵەیەکی دەگمەنی ڕیالیزمی هونەری و قووڵایی هێماداردا دەربڕیوە کە پەیکەرەکە دەکاتە شایەتحاڵی هەمیشەیی بۆ باڵای ئەدەبی ئەلروسافی و ڕۆحی ڕۆشنگەرەکەی کە قووڵی بەجێهێشتووە جێپەنجە لەسەر یادەوەری عێراقی.

پەیکەرەکە نوێنەرایەتی فیگەری مەعروف عەبد الغانی ئەلجەباری ئەلحوسێنی دەکات کە لە ساڵی ١٨٧٥ لە بەغدا لەدایکبووە، لە باوکێکی کورد کە لە ئیدارەی عوسمانیدا کاری کردووە، و دایکێکی عەرەبە لە هۆزی قەرەغۆڵ. لە ژینگەیەکی خراپدا لە قەزای ئەلمەهدیە گەورە بووە، و خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەکانی کوتاب و قوتابخانە ئاینییەکان وەرگرتووە، دواتر لە ژێر دەستی هەندێک لە زانایانی باڵای بەغدا خوێندوویەتی، وەک عەبدولوەهاب ئەلنەعیب، قاسم ئەلقەیسی، قاسم ئەل بەیاتی و مەحمود شوکری ئەلعەلوسی، کە دوانزە ساڵ یاوەری بووە و لە ژێر سەرپەرشتی خۆیدا دەرچووە. ئەلعلوسی ناوی “الروسافی”ی پێبەخشی، بۆ ئەوەی لە ئاغایەتی و ناوبانگدا لەگەڵ شێخێکی سۆفیگەریدا بگونجێت کە بە مەعروف ئەلکەرخی ناسراوە.

ئەلروسافی سەرەتای کارکردنی وەک مامۆستا لە قوتابخانەی ئەلڕەشیدیە دەستیپێکرد، دواتر ڕوویکرد بۆ وانەوتنەوە لە قوتابخانەی ناوەندی لە بەغدا، هەروەها گەشتێکی بۆ ئەستەنبوڵ کرد و لەوێ لە کۆلێژی شەهانییە وانەبێژ بوو، هەروەها لە بواری ڕۆژنامەگەریدا کاری کردووە، لەنێویاندا بۆ ڕۆژنامەی سابیل ئەلڕەشاد. لە ساڵی 1912 و 1914 بۆ پەرلەمانی عوسمانی (مەجلیس المبعثان) هەڵبژێردرا، پاشان لە ساڵی 1920 دامەزرا بۆ ماڵی مامۆستایان لە قودس، پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بەغدا و لەوێ ڕۆژنامەی ئەلئەمال دامەزراند، بە ئەندامی ئەکادیمیای زمانی عەرەبی لە دیمەشق هەڵبژێردرا، هەروەها پۆستی جۆراوجۆری پەروەردەیی وەک پشکنەر لە بەڕێوەبەرایەتی پەروەردە و... پرۆفیسۆر لە ماڵی مامۆستایانی باڵا (دار ئەلموعەلیمین ئەلعەلیە). گەشتەکانی لە نێوان ئەستەنبوڵ، قودس، بەغدا، قوستەنتینیە و دیمەشق، کەسایەتی ئەدەبی و فیکرییەکەی لە قاڵب دا، کە ناسنامەی عەرەبی و هۆشیاری کۆمەڵایەتی و کاریگەری لە چاکسازی ئایینی و سیاسییەوە تێکەڵ کرد.

شێوازی ئەلروسافی بە زمانێکی بەهێز و دەربڕینی توند و لۆژیکی پتەوی دیار بوو و ئەو بۆچوونی ڕەخنەیی بوێرانەی لەسەر سیاسەت، ئایین، دەسەڵات و کۆمەڵگا هەبوو. شیعرەکانی لە “دیوان ئەلروسافی”ی بەناوبانگدا کۆکرابوونەوە، کە بەسەر یازدە بەشیدا دابەشکرابوو کە باس لە بابەتەکانی وەک گەردوون، ئایین، فەلسەفە، سیاسەت، کۆمەڵگا، شەڕ، ئێلێژی، وەسف، جیهانی ژنان و زۆر شتی تر دەکات. تیایدا ڕووبەڕووی پرسە نەتەوەییەکان بووەتەوە، نەهامەتییەکانی هەژارانی دەربڕیوە، بەرەنگاری کۆلۆنیالیزم بووەتەوە، ستەمکاری ئاشکرا دەکات و داوای شۆڕشی کۆمەڵایەتی و سیاسیی کردووە بۆ دادپەروەری و ئازادی.

ئەلروسافی هاوچەرخی شاعیر جەمیل سیدقی ئەلزەهاوی بوو، هەردووکیان بانگەشەیان بۆ ڕزگاری ژنان و لابردنی پۆشاکی نەریتی (عەبایە) دەکرد. بەڵام پەیوەندییەکەی نێوانیان بێ ڕکابەریی ئەدەبی و کێبڕکێی تیژ نەبوو و چەندین مشتومڕ و پێکدادان لە نێوانیاندا تۆمارکرا، کە ڕەنگدانەوەی زیندوویی فیکریی سەردەمی ڕینێسانسی سەرەتای سەدەی بیستەمی عێراق بوو.

بەم پێیە پەیکەری ئەلروسافی تەنیا پەیکەرێکی تەنیشت ڕێگا نییە، بەڵکو نوێنەرایەتییەکی بینراوی شاعیرێکی یاخی و عەقڵێکی سەرپێچیکار و ڕۆحێکی نەتەوەیی خۆڕاگر و خۆڕاگرییە، کە لە ئەدەب و سیاسەت و هۆشیاری کۆمەڵایەتیدا ئامادەیی ماوەتەوە.

و بەم شێوەیە، پەیکەری مەعروف ئەلروسافی ئەمڕۆ لە گۆڕەپانی کات و شەقامەکاندا وەستاوە، ڕێبواران بیردەخاتەوە کە کاتێک وشەیەک دڵسۆزانە، لە شمشێر بەهێزتر دەمێنێتەوە، و لە هەر هێزێکی تێپەڕ بەهێزتر دەمێنێتەوە.