کافێ مونخول (ماڵی ڕێجینا موراد پاشا)
ڕێجینا موراد پاشا (یان ڕێجینا مەردخای) ژنێکی جولەکە عێراقی بوو، ژنێکی بازرگان بوو، ناوبژیوانێکی کۆمەڵایەتی و هونەری بوو، یەکێک بوو لە کەسایەتییە کاریگەر و بەهێزەکانی بەغدا لە ماوەی ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠دا.
باوکی بەڕەچەڵەک ئێرانی بووە، بازرگانێکی جولەکە بووە و دوای هەڵاتن لە تاوانێک کە بەهۆیەوە سزا دراوە، لە ئەستەنبوڵەوە کۆچی کردووە بۆ بەغدا. بەرواری لەدایکبوونی وردی ئەو کچە نازانرێت.
ڕیجینا دوو جار هاوسەرگیری کردووە:
هاوسەری یەکەمی: محمد ئەلبامبلی، بازرگانێکی هیندییە و لە بەغدا نیشتەجێیە.
هاوسەری دووەمی: عەبد ئەلکەریم ئەلموهەندیس، کە کچەکەی نەجییە لەگەڵیدا بوو، نازناوی “ئوم ناجی”ی بۆ هێنا.
سێ خوشکی هەبوو کە لە دیمەنی هونەری جولەکەکانی بەغدادیدا ناسراو بوون: مەسعوودە، ڕۆزا و سەلیمە موراد پاشا (هاوسەری گۆرانیبێژ نازم ئەلغەزالی).
ناوبانگی سەلیمە موراد لە کۆتاییدا سێبەری ناوی خۆی ڕیجینای لە یادەوەری هونەری عێراقدا دانا.
بە پێچەوانەی خوشکەکانی کە گۆرانیبێژ بوون، ڕیجینا هەر زوو درکی بەوە کرد کە گۆرانی وتن ئەو کاریگەرییەی کە ئارەزووی دەکات پێی نابەخشێت، بۆیە ڕێگایەکی جیاوازی هەڵبژارد. ئەو کچە بڕێکی زۆر پارەی لە سەرچاوەی نادیارەوە دەستکەوت و خانوویەکی فراوانی لە بەغدا کڕی کە ڕووداوێک بوو کە خاڵی وەرچەرخانێکی لە ژیانیدا بوو.
لە ماڵەکەی خۆیدا ساڵۆنێکی تایبەتی دامەزراند کە پێشوازی لە بازرگانان و بەرپرسانی حکومەت دەکرد.
ئێوارەی ئەدەبی و مۆسیقا و سیاسی لەوێ بەڕێوەدەچوو، جگە لە چالاکییەکانی دیکە کە بەشێک بوون لە دیمەنی کۆمەڵایەتی و کات بەسەربردنی بەغدا لەو کاتەدا.
ماڵی ڕیجینا یەکێک بوو لە دیارترین خانەکانی قەحبەخانە لە بەغدا، ڕەنگە یەکەم خانووی قەحبەخانە بووبێت لە جۆری خۆیدا لە سەردەمی مۆدێرن.
دەوترێت میوانداری جوانترین کرێکارانی چالاکیی گەورەساڵان دەکات لە شارەکەدا، ئەمەش وایکردووە ببێتە شوێنێکی ڕۆژانە بۆ کەسایەتییە بەڕێزەکان و کەسایەتییە کاریگەرەکان.
هەروەها ڕێجینا پاترۆنێکی سەرەکی زۆرێک لە ئەکتەر و سەماکارە سەرهەڵداوەکان بووە، وەک: بەنات تەها، بەنات نوما، لیلۆ، و خەزنا،
جگە لە سەماکارە بەناوبانگەکانی بەغدا وەک حەنینا. نمایشەکانیان لە شانۆی هۆتێل میترۆپۆل لە شەقامی ئەلڕەشید بەڕێوەچوو کە ڕیجینا و سەلیمە خوشکەکەی لەوێ نیشتەجێ بوون.
کاریگەری ڕیجینا فراوانتر بوو و بەرپرسانی باڵای دەسەڵاتی پاشایەتی عێراقی گرتەوە.
دەگوترا کە؛
هەندێک جار لە ماڵەکەیدا کابینە دروست دەکرا.
نوری ئەلسەعید پارەی لێ قەرز کردووە بۆ ئەوەی ماڵەکەی دروست بکات.
سیاسەتمەدارانی دیکە بە بەردەوامی پارەیان لێ قەرز دەکرد بە سوودەوە.
سامانەکەی تا ئەو ڕادەیە گەشەی کرد کە خاوەنی ئۆتۆمبێلێکی هاوشێوەی ئۆتۆمبێلی شا غازی بوو و دەوترێت خەڵک نەیانتوانی جیاوازی لە نێوان ئەو دوو ئۆتۆمبێلەدا بکەن کاتێک بە شەقامی ئەلڕەشیددا تێدەپەڕین.
ئەو شانازیی بەوە دەکرێت کە ئیلهامبەخش بووە بۆ ڕەشنووسی یاسایەک بۆ ڕێکخستنی کاری سێکسی، کە بڕگەکانی بۆ:
کەمترین تەمەن،
مەودای نرخەکان،
باج،
بیمەی کۆمەڵایەتی،
پشکنینی پزیشکی بەردەوام،
ڕێکارەکانی مۆڵەتدان.
ئەمەش وەک یەکێک لە سەیرترین لایەنەکانی کاریگەری کۆمەڵایەتی ئەو دەمێنێتەوە.
چالاکییەکانی ڕیجینا کاریگەرییان لەسەر ناوبانگی خوشکەکانی هەبوو، بەتایبەتی سەلیمە موراد. لە بیرەوەرییەکانی سەلیمەدا نووسیویەتی کە خۆی لە پەیوەندییە سۆزدارییەکان بەدوور گرتووە بۆ ئەوەی وێنەی گشتی خۆی بپارێزێت، کە پێشتر کاریگەری شێوازی ژیانی خوشکەکەی لەسەر بووە.
ڕیجینا جێپەنجەیەکی ناڕاستەوخۆ لەسەر کولتووری عێراقی بەجێهێشت؛ پێدەچێت قافیەی بەناوبانگی منداڵان:
“مەجینا یا ماجینا... حیلی ئیل-جیس و’نتینا”
ئیلهامێکی لە بەخشندەیی ڕیجینا وەرگرت بەرامبەر بەو منداڵانەی کە لە دەرگاکەی دەدا و داوای شیرینییان دەکرد.
ڕێجینا لە ساڵی 1933 لە ماڵەکەی خۆی لە شاری ئەلقەرەدە لە بەغدا، لەلایەن هاوسەری دووەمی عەبد ئەلکەریمەوە کوژرا، کە تەقەی لێکرد و دواتر کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا.
سەبارەت بە هۆکارەکەی، گێڕانەوەکان جیاوازن: هەندێک دەڵێن دوای ئەوەی لە پەیوەندی خۆشەویستیدا گرتویەتی، کوشتوویەتی، هەندێکی دیکەش بانگەشەی ئەوە دەکەن کە هاوسەری یەکەمی هانیداوە بۆ کوشتنی.
ڕیجینا چەند ساڵێک پێش مردنی موسڵمان بوو، پێدەچێت خۆی لەو فشارە یاساییانە بپارێزێت کە جولەکەکان لەو ماوەیەدا ڕووبەڕووی بوونەتەوە.
ماڵی ڕیجینا موراد پاشا وەک شایەتحاڵی ژنێک مایەوە کە کاریگەرییەکی بەرفراوانی لەسەر لایەنە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا و دەوڵەت هەبوو. دوای هەڵمەتەکانی نۆژەنکردنەوە لە بەشێک لە بەغدای کۆن، ماڵەکەی ڕیجینا ئاوەدانکرایەوە و گۆڕدرا بۆ کافێیەک کە خێزان و گەشتیاران لە سەرانسەری پایتەختەوە سەردانیان دەکرد.
ئەمڕۆ خانووەکە فەزای کراوەیە بۆ ئەوەی خەڵک تەلارسازی نەریتی بەغدادی بدۆزنەوە و کەشوهەوای ماڵەکە وەک جاران ئەزموون بکەن، پڕە لە تایبەتمەندی مێژوویی و چیرۆکی تێکەڵاو کە بەشێک لە یادەوەری کۆمەڵایەتی بەغدا ڕەنگدەداتەوە.
ماڵی یاسا نەنووسراوەکان
5 خولەک · Arabic · English
گوێ لە چیرۆکە دەنگییەکە بگرە بە تەواوی — بەخۆڕایی لە ئەپدا
ئەپ