سوق السڕای

ئەلسەڕای کوبا

سووق ئەلسارای بەناوبانگە بە سارای کوبا کە یەکێکە لە خواردنە تەقلیدییە کۆنەکانی بەغدا. چێشتخانەی سەرای کوبا کە لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٣٠ دامەزراوە، بە یەکێک لە شوێنە سەرەکییەکانی شارەکە دادەنرێت کە تامی نەریتی هەیە. هێشتا ئەو ڕێچکە ڕەسەنە ڕەسەنە پێشکەش دەکات کە لەلایەن خێزانەکەوە بەدرێژایی نەوەکان پارێزراوە، سەردانکەرانیش دەچنە ئەوێ بۆ تامکردنی "تامی ڕابردوو" کە وەک خۆی ماوەتەوە. چێشتخانەکە وێستگەیەکی بنەڕەتییە بۆ سەردانیکەرانی شەقامی ئەل موتەنەبی هەموو هەینییەک، وەک بەشێک لە ڕێوڕەسمە ناسراوەکانی خوێندنەوە و نووسین و بازاڕی کولتووری کە لەوێ بەڕێوەدەچێت. لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا زۆر کەسایەتی سیاسی و ڕۆشنبیری و وەرزشی سەردانی چێشتخانەکەیان کردووە. لە ڕابردوودا سەرەڕای بچووکی دوکانەکە، دوکانەکە بۆ دوو بەش دابەش دەکرا: یەکێکیان بۆ فرۆشتنی کوبا و ئەوی دیکەیان بۆ فرۆشتنی شەربەتی کشمشی، پێش ئەوەی دواتر تایبەتمەند بێت بە تایبەتی لە کوبادا. لە دەیەکانی پێشوودا ژمارەیەکی زۆر لە هونەرمەندان و کەسایەتییە کۆمەڵایەتییەکان و وەرزشوانانی بۆ خۆی ڕاکێشا، هەرچەندە لەم ساڵانەی دواییدا ئەم جۆرە سەردانانە کەمتر بوون. لە نێو ئەو کەسایەتییە دیارانەی کە بەردەوام سەردانی چێشتخانەکەیان دەکرد، شاژن عەلیای دایکی شا فەیسەڵی دووەم بوو. دەوترێت پێشتر شۆفێری تایبەتی خۆی دەنارد بۆ کڕینی کوبا لەم شوێنە ناسراوە.

خاوەنی یەک ملیۆن قەڵەم

لە ناوەڕاستی سووق ئەلسەرای دوکانێکی بچووک و بێگەرد وەستاوە بەڵام بووەتە یەکێک لە وێستگە دیارەکانی بازاڕەکە و یەکێک لەو شوێنانەی کە زۆرترین سەردانکەر بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت. خاوەنی ئەم دوکانە عەلی ئەل مەندلاوییە کە بەناوبانگە بە خاوەنی کۆمەڵەیەکی بەرفراوانی قەڵەمی ڕەنگکردنی دار کە ژمارەیان نزیکەی یەک ملیۆنە، کە لە ساڵی ١٩٨٥ەوە بە سۆزەوە کۆی کردۆتەوە. لەناو دوکانەکەیدا تەنها نمونەیەکی بچووک لەم کۆمەڵە زەبەلاحە لەسەر دیوارەکە نمایشکراوە، لەکاتێکدا ئەو باقی ئەو قەڵەمانەی کە لە ماوەی دەیان ساڵدا لە گەڕان و بەدەستهێنانیدا کۆیکردۆتەوە، دەهێڵێتەوە. عەلی دەگێڕێتەوە کە لە هەندێک قۆناغی سەختدا تەنها بۆ کڕینی ئەو قەڵەمانەی کە خۆشی دەویست پارەی قەرز دەکرد، تا ئەو کاتەی دەبوونە بەشێکی دانەبڕاو لە ناسنامە و ژیانی ڕۆژانەی. خاوەن دوکانەکە دەڵێت ئەو قەڵەمە سادەیەی لە دەستیدایە، یەک شتە کە خەڵکی هەموو پاشخانێک کۆدەکاتەوە. پارێزەران، ئەندازیاران، پزیشکان، فەرمانبەرانی حکومەت و تەنانەت کەسانی نەخوێندەوار کە قەڵەم بۆ منداڵەکانیان دەکڕن، هەموویان دێنە دوکانەکەی بۆ کڕینی کەرەستەی نووسین و وێنەکێشان. ئەل مەندڵاوی ئیتر تەنیا دیاردەیەکی ناوخۆیی نییە؛ ئێستا گەشتیارانی وڵاتانی جیاواز سەردانی دەکەن بۆ گوێگرتن لە چیرۆکەکەی بە قەڵەم و دۆزینەوەی نهێنی ئەو سۆزەی کە دوکانێکی بچووکی کردە یەکێک لە شوێنەوارە کولتوورییەکانی سووق ئەلسارا.

بازاڕی کتێبی یەکەمی بەغدا

لە ژێر کۆشکەکانی کەلوپەلی نووسین و پێداویستی قوتابخانەکانی ئەمڕۆدا چیرۆکێکی قووڵتر هەیە: سووق ئەلسارا بازاڕی کتێبی ڕەسەنی بەغدا بوو، کە کتێبفرۆشەکانی شارەکە لە سەردەمی کۆتایی عوسمانیدا کۆدەبوونەوە پێش ئەوەی بازرگانییەکە بڵاوببێتەوە بۆ شەقامی موتەنەبی دراوسێی. بە ڕێڕەوی خشتی قوبەیی شارەکەدا بڕۆن و ڕەگ و ڕیشەی ژیانی ئەدەبی شارەکە دەگەڕێن.