دەروازەی سەرای

دەروازەی سەرای کە بە سەرای ئیوان ناسراوە، یەکێکە لە شوێنە گرنگە مێژووییەکانی بەغدا. وەک نموونەیەکی ڕوون لە بەردەوامی شێوازی تەلارسازی عەباسی لە سەردەمی عوسمانی و تا سەردەمی مۆدێرن وەستاوە. دەروازەکە دەکەوێتە ناو کۆمپلێکسی باڵەخانە ئیدارییە کۆنەکان لە ئەلسارا، بەرامبەر ئەلقیشلە لە دڵی شاری ڕوسافە.

دەروازەکە بۆ یەکەمجار لە سەردەمی پارێزگاری بەکتاش خان بەسەر بەغدا (١٦٣١-١٦٣٨ز) دروستکراوە.

دواتر دوای ڕاپەڕینێکی سەربازان لە سەردەمی پارێزگار خاسکی محەمەد پاشادا تووشی تاڵان و سووتاندن بوو.

دەروازەکە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا چەندین نۆژەنکردنەوەی بۆ کراوە، لەوانە:

نۆژەنکردنەوەی لەلایەن داود پاشا لە ساڵی ١٨٢٠، کە تایبەتمەندییە تەلارسازییەکانی نۆژەنکردەوە و زیندوو کردەوە.

نۆژەنکردنەوەی گشتگیر لەلایەن حسێن نازم پاشا لە ساڵانی ١٩١٠-١٩١١، کە بەرواری نۆژەنکردنەوەی لەسەر ئەو جووتە توغرایە نووسراوە کە لەسەر ڕووبەری ئیوانەکە جێگیرکراون.

دەروازەی ئەلسەرای نوێنەرایەتی درێژەپێدەری ئەو مۆدێلانە دەکات کە لە تەلارسازی عەباسیدا باون. دیزاینەکەی لە دەروازە بەناوبانگەکانی عەباسی دەچێت وەک دەروازەکانی قوتابخانەی ئەلمستانسیریە و قوتابخانەی مەرجانییە و کۆشکی عەباسیەکان.

دەروازەکە قوبەیەکی نیمچە گۆشەیی هەیە کە بە نەخشەی جوانی دیکۆراتی ڕازاوەتەوە کە بە شێوازی عەباسی دروستکراوە.

هەروەها سەردانکەران سەرنجی کەوانە درێژ و نووکدارەکانی ناو هۆڵی ناوەندی دەدەن، کە موقارنا و توخمە هەڵواسراوەکانی تێدایە کە تایبەتمەندییەکی ڕازاوەی جیاوازیان هەیە.

هۆڵی ناوەندی خۆی بە قوبەیەکی نیمچە گۆشەیی داپۆشراوە کە ڕاستەوخۆ لەسەر دیوارەکان وەستاوە بەبێ توخمە ئینتقالییە ئاڵۆزەکان کە تایبەتمەندییەکی تەلارسازی عەباسی ڕەسەنە.

بۆ دەیان ساڵ، قوبە سارای بە هێلانەی کۆترێک ناسرابوو کە لەسەری دانیشتبوو.

کۆترەکە بەوە ناسراوە تەنها لە شوێنێکی ئارام و ئارام و دوور لە ژاوەژاوی تەقینەوە و نائارامییەکان دەژی.

بەڵام لە دوای ساڵی ١٩٧٩ لەگەڵ یەک لە دوای یەک شەڕەکانی عێراق، کۆترەکان وردە وردە لە بەغدا نەماون.

دەروازەی ئەلسارای وەک یەکێک لە شایەتحاڵە تەلارسازییە دیارەکانی مێژووی بەغدا دەمێنێتەوە، کە میراتی عەباسی لەگەڵ ڕۆحی تەلارسازی عوسمانی تێکەڵ دەکات و وەک هێمایەک وەستاوە کە چیرۆکی شارەکە لە سەرانسەری زیاتر لە چوار سەدەدا دەگێڕێتەوە.