مزگەوتی ئوم الطبول

مزگەوتی ئوم ئەلتەبول یەکێکە لە دەوڵەمەندترین مزگەوتە مۆدێرنەکانی بەغدا، بۆ یادکردنەوەی ئەو ئەفسەرانەی کە بەشداربوون لە کودەتای شەوافدا دروستکراوە.

لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ مزگەوتی ئیبن تەیمیە، بەڵام دواتر گەڕایەوە بۆ ناوە سەرەتاییەکەی. ئەمڕۆ بە فەرمی لە ژێر فەرمانگەی ئەوقافی سوننەدا بە ناوی جەمیا ئوم التبول تۆمار کراوە، کە ناوی ئەو گۆڕەپانەیە کە لەسەری دروستکراوە. مزگەوتەکە لە ساڵی ١٣٨٨ی کۆچی / ١٩٦٨ی زایینی کرایەوە.

مزگەوتەکە لە ناحیەی ئوم ئەلتەبول وەستاوە کە سەردەمانێک مەیدانی تەقەی سەربازی هێزە چەکدارەکانی عێراق بووە. لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٥٩ کۆمەڵێک ئەفسەر کە تۆمەتبار بوون بە تێوەگلان لە کودەتا شکستخواردووەکەی شەواف دژی عەبد ئەلکەریم قاسم، سەرۆکوەزیران لێرە لە سێدارە دران لەوانە نازم تەبقەجلی و ڕیفعەت حاج سێری. مردنیان کاریگەری قووڵی لەسەر ناسیۆنالیستە عێراقییەکان بەجێهێشت.

دوای کودەتاکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ کە ڕژێمی قاسمی ڕووخاند، حکومەتی نوێی عێراق بڕیاریدا مزگەوتێکی گەورە بۆ ڕێزگرتن لە یادی ئەو ئەفسەرانە دروست بکات. لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی بە دروستکردنی کردووە و لە ساڵی ١٩٦٨ تەواو بووە، دیزاینی تەلارسازییەکەی لە مزگەوتەکانی سوڵتان حەسەن و ئەلریفای لە میسر وەرگیراوە بەڵام بە قەبارەیەکی گەورەتر. پاشماوەی "ئەفسەرە ئازادەکان" لە گۆڕستانی ئەلغەزالیەوە بۆ گۆڕێکی ناو گۆڕەپانی مزگەوتەکە گواسترایەوە.

لە دانیشتنێکی ئەنجومەنی وەزیران کە لە 1ی ئەیلولی 1963 بەڕێوەچوو (بڕیارنامەی ژمارە 67)، وەزیری شارەوانی ئەو کاتە، مەحمود شیت خەتاب، دەسەڵاتی سەرپەرشتیکردنی دیزاینی مزگەوتەکەی پێدرا بە هەماهەنگی لەگەڵ لیژنەیەک کە پێکهاتبوو لە نوێنەرانی وەزارەتەکانی بەرگری، نیشتەجێکردن، تەندروستی، پەروەردە و ئەوقافە ئاینییەکان. وەزارەتی ئەوقاف پارەی بۆ پڕۆژەکە دابین کرد.

تەلارسازێکی میسری عەبدولسەلام ئەحمەد، لە وەزارەتی ئەوقاف لە میسر، ڕاسپێردرا بۆ دیزاینکردنی مزگەوتەکە بە شێوازی مزگەوتی سەلاح الدین لە میسر. وێنەکێشانی تەلارسازی لەلایەن هونەرمەند ئێرشام جۆرج ئامادەکرابوو. بەردی بناغە لە 16ی تەمموزی ساڵی 1964 دانرا و تەلارساز عەدنان یوسف ئەلقودسی لە هەوڵی ئەنجامدانی ئەو بیناسازیەدا سەرکەوتنی بەدەستهێنا.

لە سەردانێکیدا بۆ عێراق لە ساڵی ١٩٦٤، شێخ عەبدوڵڵا ئەلسەلیم ئەلسەباح، ئەمیری کوەیت، بڕی ١٠٠ هەزار دیناری عێراقی بەخشی بۆ پاڵپشتیکردنی کەسوکاری ئەفسەرە کەوتووەکان. ئەم بڕە پارەیە بۆ دروستکردنی مزگەوتەکە تەرخانکرا، و ٦٠٠ هەزار دیناری دیکەش بودجەی تەواو کرد. مزگەوتەکە لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٦٨ بە فەرمی کرایەوە، ئەمڕۆ بە باخچەی جوان دەورە دراوە.

پەناگە نزیکەی 1.5 مەتر لە ئاستی زەویەوە بەرزکراوەتەوە و لە ڕێگەی پلیکانەیەکی فراوانەوە کە لە مەڕمەڕی سپی دروستکراوە، دەتوانرێت بچێتە ژوورەوە. لەبەردەم دەرگای سەرەکیدا حەوشەیەک هەیە کە بە ستوونی مەڕمەڕ ڕازاوەتەوە و شاندەرییەکی ڕەسەن. ئایەتەکانی سورەتی یاسین لەسەر بەردی دەروازەی چوونە ژوورەوە نووسراون، لە کاتێکدا ناوەوەی بە ئایەتەکانی سورەتی ئەلڕەحمان و ئایەت ئەلکورسی ڕازاوەتەوە، کە لە ساڵی ١٩٦٨ (١٣٨٨ی کۆچی) لەلایەن خۆشنووسی بەناوبانگ هاشم محەمەد ئەلبەغدادی وەرگێڕدراوە.

هۆڵی نوێژەکە چوارگۆشەیە و درێژییەکەی نزیکەی ١٠٠ مەتر و پانییەکەی ٥٠ مەتر دەبێت و بە ٩٨ ستوونی مەڕمەڕی سپی دەگمەن پشتگیری دەکرێت. لە نێوان ستوونەکاندا شاندەرییەکی گەورە هەڵواسراوە. سەقفەکەی بە دیکۆرات و نووسراوی سەرسوڕهێنەر داپۆشراوە، کە بە وردی لەلایەن پیشەسازییە لێهاتووەکانی میسریەوە دروستکراوە.

مزگەوتەکە میحرابێکی جوان و مینبەرێکی تێدایە کە لە دارێکی وردی تیکی دروستکراوە، هەردووکیان لە میسر دروستکراون. نهۆمی سەرەوە شوێنی نوێژی تایبەت بە خانمان لەخۆدەگرێت، ئەمە جگە لەوەی چەندین هۆڵی گەورە و شوێنی نوێژی هاوینەی دەرەوە و ژووری ئیمام و بانگخوازی تێدایە. مزگەوتەکە سێ دەروازەی دەرەکی هەیە، سەرەکییەکەی دوو منارە لە لایەکەوەیە کە هەریەکەیان بەرزییەکەی ٤٠ مەتر وەستاوە. قوبەیەکی گەورەی مەڕمەڕی سپی تاجی سەر سەقفی ناوەڕاستی لەسەرە، لە لایەن دوو قوبە بچووکترەوە. لە دواوە شوێنی دەستنوێژ و ئاودەست و سێ شوێنی نیشتەجێبوون بۆ کارمەندانی مزگەوت لە تەنیشت ئەو گۆڕستانە هەیە کە شەهیدانی ئوم ئەلتەبول تێیدا نێژراون.

دوابەدوای لەشکرکێشی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، مزگەوتەکە کرایە ئامانجی هێزە داگیرکەرەکان و چەندین جار هەڵیانکوتایە سەر و بەشێوەیەکی کاتی داخرا. تەنانەت کرا بە پادگانی سەربازی. لەم ماوەیەدا ناوەکەی بۆ ماوەیەکی کورت گۆڕا بۆ مزگەوتی ئیبن تەیمیە. لە کۆتاییدا نوێژی بەردەوام دەستی پێکردەوە، لەوانەش نوێژی جەماعەتی هەینی و جەژن.

لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٠٦ دوای بۆردومانکردنی مەزارگەی ئەل عەسکەرییەن لە سامەرا، مزگەوتەکە لەلایەن میلیشیا تائیفیەکانەوە هێرش کرایە سەر. خۆشبەختانە ئەو هێرشە هیچ زیانێکی پێکهاتەیی نەبوو..