ماڵی تۆفیق السویدی

لەسەر شەقامی حەیفا کە قەرەباڵغی شارە مۆدێرنەکە لەگەڵ بۆنی مێژوودا تێکەڵ دەبێت، ماڵی تۆفیق ئەلسویدی وەک شایەتحاڵێک بۆ سەردەمێکی سیاسی پشێو و قۆناغێکی گۆڕانکاری گەورە لە عێراقدا بەرز وەستاوە.

ئەم خانووە تەنیا شوێنی نیشتەجێبوونی پیاوێکی دیار نەبووە، بەڵکو بووە ڕەمزێکی ڕۆشنبیری و سیاسی، هێشتا وردەکارییەکانی ژیانی یەکێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی پاشایەتی عێراقی پاراستووە.

تۆفیق ئەلسویدی لە شاری بەغدا لەدایک بووە و لە هۆزی ئەلبو مودەڵال لە خێڵەکانی ئەلدورەوە هاتووە کە لقێکە لە هۆزەکانی بەنی سوەیدە ئەلزوبەیدی. خێزانەکەی بە “السویدی” ناسراوە، ناوی لە باپیرە گەورەیەوە ناونراوە کە عەبدوڵڵا ئەلسویدی یەکێک بووە لە زانایانی ئایینی عێراق لە سەدەی ١٨دا.

دەرچووی زانکۆی پاریس – سۆربۆن بووە، و لە یەکەم دادوەرەکانی عێراق بووە، هەروەها یەکێک بووە لە ڕاهێنەرە سەرەتاییەکانی “قوتابخانەی یاسا” لە بەغدا، کە دواتر بووە بە کۆلێژی یاسا.

پۆستی باڵای حکومی هەبووە، دیارترینیان وەک سەرۆکوەزیران لە چوار کابینەدا (1929، 1930، 1946، 1950)، جگە لەوەی لە ماوەی یەکێتی هاشمیەکانی نێوان عێراق و ئوردن لە ساڵی 1958 وەک وەزیری دەرەوە کاری کردووە، هەروەها لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی ڕێنێسانسی عەرەبی بووە، کە داوای سەربەخۆیی عەرەبی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دەکرد.

خانووەکە لە ساڵی ١٩٣٢ لەلایەن تەلارساز نوعمان مونیب ئەلموتەوالیەوە بە شێوازێکی کلاسیکی ئینگلیزی دروستکراوە و بیناسازییەکەی لەلایەن یەکێک لە پایەکانی تەلارسازی نەریتی بەغدادییەوە ئەنجامدراوە کە ناوی ئەلئوستا ئەلمەز بووە.

هێشتا سەرەتای ناوەکانی TS لە ڕووبەری سەرەوەی خانووەکەدا دیارە، کە ئاماژە بە ناوی خاوەنەکەی دەکات.

تۆفیق ئەلسویدی تا کۆچی دوایی لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لەو ماڵەدا ژیاوە، دوای ئەوەی عێراق بەجێدەهێڵێت دوای ئازادبوونی لە زیندان لە ساڵی ١٩٦١، کە دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لەوێ زیندانی کرابوو.

لەو کاتەدا هەڵیانکوتایە سەر ماڵەکە و دەست بەسەر کاغەز و کتێبخانەکەیدا گیرا، لەنێویاندا وەسیەتنامەی عەبدولموحسین ئەلسەعدون، کە بۆی دانرابوو و لەو کاتەوە دیارنەماوە.

دوای مردنی، ئەو خانووە بۆ ماوەی چەند ساڵێک لەلایەن کۆمەڵەی هاوبەشی وەزارەتی پەروەردەوە تا ساڵی 1981 بەکارهێنرا و لە ساڵی 1988دا گۆڕدرا بۆ بارەگای ماڵی دەستنووسە عێراقییەکان، کە بەشێکە لە مۆزەخانەی عێراقی، کە ئێستا بە سەنتەری نیشتمانی بۆ دەستنووس ناسراوە. بەردەوامە لە خزمەتکردن وەک ئەرشیفێکی زیندوو بۆ یادەوەری کولتووری و فیکری عێراق.

سەرەڕای گۆڕینی لە ماڵێکی تایبەتەوە بۆ دامەزراوەیەکی کولتووری حکومی، ماڵی تۆفیق ئەلسویدی هێشتا ناسنامەی ڕەسەنی خۆی پاراستووە — لە تەلارسازی کلاسیک و دەرگای دارەوە، تا دەگاتە نەخشاندنی ورد و ڕۆحی خاوەنەکەی، کە بە بێدەنگی و کەرامەتەوە لە شوێنەکەدا نیشتەجێیە.

تەنها ماڵێک نییە، بەڵکو لاپەڕەیەکە لە مێژووی سیاسی و تەلارسازی و کولتووری عێراقەوە، کراوە دەبێت بۆ هەر کەسێک کە بیەوێت بیخوێنێتەوە.