ماڵەکانی خێزانی ئەلدەهێر

لە شەقامی حەیفا لە بەغدا، بەدرێژایی مێژووی سیاسی و کۆمەڵایەتی عێراق، خانووە دووانەکانی بنەماڵەی ئەلزاهیر وەستاون — لەنێو ئەو شوێنە دەگمەنە زیندووانەی کە جوانی تەلارسازی بەغدادی لەگەڵ یادەوەری ئەو دەوڵەتمەدارانە تێکەڵ دەکەن کە لێرەدا تێپەڕیون.

ئەم خانووە میراتانە سەر بە بنەماڵەی ئەلزاهیرن، کە لە هۆزەکانی ئەلبو سوڵتانی هیلا هاتوون کە لقێکن لە هۆزی بەنی سوەیدە ئەلزوبەیدی. باوکی ئەو بنەماڵەیە، شێخ ئەحمەد ئەلزاهیر، یەکێک بوو لە کەسایەتییە دیارەکانی بەغدا؛ بەشداری لە شۆڕشی ساڵی ١٩٢٠دا کردووە، مەجلیسەکەی لە ئەلساڵحیە تا مردنی لە ساڵی ١٩٣٢ کراوە بوو بۆ سەردانکەران.

دوو خانووە دووانەکە لە ساڵی ١٩٣٦ لەلایەن تەلارسازێکی بەغدادی ئیبراهیم جاسم ئەلعەبتا دروستکراون، کە لەلایەن عەبدولڕەزاق ئەحمەد ئەلزاهیرەوە ڕاسپێردرابوون، کە داوای کردووە بە شێوازی ماڵەکانی بنەماڵەی ئەلمومەیزی ئەو سەردەمە دروستبکرێن. بیناسازی دوو ساڵی تەواوی خایاند، عەبدولڕەزاق بە شێوەیەکی شەخسی سەرپەرشتی هەموو قۆناغەکانی پڕۆژەکەی کرد. ئەم خانووانە دواتر لەلایەن دامەزراوە فەرمییەکانەوە وەک میرات دەستنیشانکران وەک دانپێدانانێک بۆ گرنگی ئەو کەسانەی لەوێ دەژیان.

عەبدولڕەزاق ئەحمەد ئەلزاهیر (١٩٠٧-٢٠٠٣): پارێزەرێکی عێراقی، لە دایکبووی شاری بەغدایە. لە ساڵی ١٩٣٤ کۆلێژی یاسای تەواو کردووە، دوای ماوەیەکی کورتی خوێندن لە زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت. پۆستی باڵای حکومەتی هەبووە، دیارترینیان وەک وەزیری ئابووری لە کابینەی عەلی جەودەت ئەلئەیوبی (١٩٤٩-١٩٥٠). بە هەڵوێستە سیاسییە بوێرەکانی ناسراوە، لە ساڵی ١٩٥٢ لە کاتی سەرکوتکردنێکدا بەهۆی ڕەخنەی توندی لە دەسەڵاتداران دەستگیرکرا. دوای شۆڕشی ١٩٥٨ بێلایەنی سیاسی هەڵبژارد، جگە لە بەشداریکردنی لە لیژنەی یاسای چاکسازی کشتوکاڵی.

عەبدولهادی ئەحمەد ئەلزاهیر (١٨٩٨-١٩٧٨): دادوەر و کارگێڕێکی دیار بوو کە لە سەردەمی پاشایەتیدا نیشانەیەکی ڕوونی لەسەر ژیانی سیاسی هەبوو. پەیوەندی بە چەندین لایەنی سیاسییەوە هەبووە، لەوانە: پارتی ئەلئوممەت (1924)، پارتی ئەلئەحرار (1946)، پارتی ئەلجەبهای شەعبییە (1951). پۆستی جۆراوجۆری پەرلەمانی و وەزاری هەبووە، یەکێک بووە لە دەنگە دیارەکانی بزووتنەوەی سیاسی عێراق لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمدا.

ئەمڕۆ خانووەکانی ئەلزاهیر خاڵی کۆبوونەوەی نێوان تەلارسازی پاڵاوتە و یادەوەری نیشتمانی پێکدەهێنن. ئەوان تەنها بینای کۆن نین، بەڵکو لاپەڕەی زیندوو لە مێژووی سیاسی و کۆمەڵایەتی عێراقن. کاتێک مرۆڤ بەناو کۆریدۆرەکانی ماڵە دووانەکاندا دەڕوات، هەست دەکەن تەنها بەرد و دیوار نابینن، بەڵکو دەنگدانەوەی مشتومڕە سیاسییەکان و قسەی کۆبوونەوە کۆنەکان دەبیستن و وردە وردە لە بەغدای پاشایەتی دەبینن پێش ئەوەی ئەو لاپەڕانە بۆ هەمیشە دابخرێن.