دارول ئیمارا

کۆشکی پارێزگار (دار ئەلئیمارە) بە یەکێک لە شوێنەوارە گرنگەکانی شاری نەجەف ئەلئەشرەف دادەنرێت. یەکەم بینا بوو کە موسڵمانان لە کوفە دایانڕشت دوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ١٧ی کۆچی/٦٣٨ی زایینی، و شایەتحاڵی زۆر ڕووداوی مێژوویی بوو کاتێک شازادە و والیەکان جێنشینی یەکتر بوون لە بەڕێوەبردنیدا.

لە ساڵی ١٧ی کۆچی دوای گەڕانەوەی لە فەتحکردنی المدائین، سەعدی کوڕی ئەبی وەقاس فەرمانی بە ئەبو ئەلحەیجەی ئەسەدی کرد کە پلانی کوفە دابنێت و ئەویش پلانی بۆ داڕشت و مزگەوتی گەورەی داڕشت و کۆشکێکی بۆ سەعد دروست کرد کە ڕووی لە مزگەوتەکە کرد و دروستی کرد و خەزێنەیەکەی لەناو خۆیدا دانا و لە دەوروبەری نیشتەجێ بوو.

دەکەوێتە نزیک مزگەوتی کوفە، تەنیا بە کوچەیەک لێی جیا دەکرایەوە کە بە فەرمانی عومەر کوڕی خەتاب دوای دزینی خەزێنەکە لابرا. لە هەڵکۆڵینەکاندا دەرگایەک لە دیواری قیبلەدا دەرکەوتووە کە مزگەوتەکە و کۆشکەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە، کە لەلایەن پارێزگار زیاد کوڕی ئەبیحی پارێزگارەوە نۆژەنکرایەوە کاتێک مزگەوتەکەی ئاوەدانکردەوە. بەرزی دیوارەکانی کۆشکی پارێزگار نزیکەی حەڤدە مەتر بوو و لە نێوان ئەو و مزگەوتەدا ڕێڕەوێکی نهێنی هەبوو کە دەچووە سەر دەرگایەک کە دەکرایەوە بۆ سەر سەکۆیەک لە سەرووی شوێنی نوێژی مزگەوتەکەوە.

کۆشکەکە لە چەندین یەکەیەکی بیناسازی پێکهاتووە، هەریەکەیان حەوشەیەکی فراوانیان هەیە، بە دوو دیواری چوارگۆشەی گەورە دەورە دراوە، یەکێکیان لەناو ئەوی دیکەدا. دیواری دەرەوە لاکانی نزیکەی ١٧٠ مەتر درێژن، بە خشت و گچکە دروستکراون، ئەستووری نزیکەی ٤ مەتر و بەرزی نزیکەی ٢٠ مەتر، لە هەر لایەکەوە بە شەش تاوەری نیمچە بازنەیی پشتگیری دەکرێن. دیواری ناوەوەی چوارگۆشەیە و لاکانی نزیکەی ١١٠ مەتر درێژن، بە تاوەری نیمچە بازنەیی پشتگیری دەکرێن. هەردووکیان بە خشتی کوالیتی بەرزی تایبەت دروستکراو بە قەبارەی یەکسان و یەکگرتوو دروستکراون، ئەمەش وردبینی پلانی تەلارسازی پشتڕاست دەکاتەوە کە دیزاینێکی بەردەوام و تۆکمەی گرتۆتەبەر کە پێداویستییە کارگێڕییەکان لەگەڵ هێزی بەرگری تێکەڵ دەکات.

کۆشکەکە شایەتحاڵی ڕووداوە مێژووییە گرنگەکان بوو، هەمان ئەو کۆشکەیە کە ئەلمختار ئەلتەقافی کاتێک شۆڕشی خۆی لە دژی بکوژانی ئیمام حوسێن ڕاگەیاند، بارەگای بۆ حکومەتەکەی کرد و لەناو ئەو کۆشکەدا سەری بکوژەکانی هێنرا. عوبەیدوڵڵای کوڕی مەروان لە ساڵی ٧١ی کۆچی فەرمانی وێرانکردنی کۆشکەکەی دەرکرد.

دواتر کۆشکەکە بە ئەنقەست ڕووخێنرا و سیماکانی نەماون، ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ لابردنی خشتەکانی هەندێک کەس بۆ ئەوەی ماڵی خۆیان دروست بکەن، ئەمە جگە لە هۆکاری سروشتی و شێداری. ئەمڕۆ بەشی دێرینە لە پارێزگای نەجەف چاکسازی بۆ ئەم شوێنە ئەنجام دەدات بۆ نۆژەنکردنەوەی، لەوانەش پاراستنی دیوارەکانی ڕۆژئاوا و باشوور و نەهێشتنی ئاوی ژێر زەوی کە نزیک بووبوو لە سڕینەوەی هەندێک لە شوێنەوارەکانی. بە یەکێک لە شوێنەوارە دیارەکان دادەنرێت کە سەرنجی سەردانکەران ڕادەکێشێت بەهۆی مێژووی کۆنەکەی و ئەوەی نوێنەرایەتی سەردەمێکی دیاری دەکات لە مێژووی عەرەبی و ئیسلامیدا.