مجسمه عبدالکریم قاسم

در قلب بغداد و در امتداد خیابان تاریخی الرشید، مجسمه عبدالکریم قاسم به عنوان یکی از بناهای یادبود مدرن که ترکیبی از نمادگرایی ملی و بیان هنری را در خود جای داده است، قرار دارد. این بنای یادبود در سال ۲۰۰۵ به افتخار سرتیپ عبدالکریم قاسم، رهبر انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸، که به سلطنت در عراق پایان داد و تأسیس جمهوری عراق را اعلام کرد، ساخته شد. این مجسمه توسط خالد الرحال، مجسمه‌ساز برجسته عراقی، با استفاده از برنز ساخته شده است تا در ویژگی‌های صورت و حالت بدن، تصویری متمرکز از رهبری را مجسم کند که رویاهای مردمش برای تغییر را بر دوش خود حمل می‌کرد و نمایانگر یک نقطه عطف تاریخی عمیق بود که نقشه قدرت و دولت را در عراق مدرن از نو ترسیم کرد.

این مجسمه در میدان عبدالکریم قاسم، که به طور ویژه برای بزرگداشت میراث او ساخته شده است، در مکانی مرکزی در شهر، جایی که حرکت روزانه شهروندان با حافظه ملی تلاقی می‌کند، قرار داده شد. با گذشت زمان، این مجسمه به نمادی قابل مشاهده از یک مرحله انتقالی محوری در تاریخ عراق تبدیل شد، به ویژه که عبدالکریم قاسم اولین حاکم جمهوری عراق پس از سقوط سلطنت بود و مناصب ارشدی از جمله نخست وزیر، وزیر دفاع و فرمانده نیروهای مسلح را در اختیار داشت.

عبدالکریم قاسم در روز شنبه، ۲۱ نوامبر ۱۹۱۴، در منطقه المهدیه، یکی از محله‌های محبوب بغداد، در خانواده‌ای فقیر - پدری سنی که به عنوان نجار کار می‌کرد و مادری شیعه از قبیله بنی تمیم - به دنیا آمد. خانواده او بعداً برای امرار معاش به منطقه الصویره نقل مکان کردند، جایی که او تحصیلات ابتدایی خود را آغاز کرد، قبل از بازگشت به بغداد برای تکمیل تحصیلاتش. او مدت کوتاهی به عنوان معلم کار کرد، سپس به ارتش پیوست و در سال ۱۹۳۲ وارد دانشکده نظامی شد و در سال ۱۹۳۴ با درجه ستوان دومی با رتبه ممتاز فارغ التحصیل شد. او مدارج ترقی را تا رسیدن به درجه سرتیپ طی کرد و در چندین جنگ و جنبش نظامی، از جمله جنگ فلسطین، قیام‌های فرات و جنبش مه ۱۹۴۱ شرکت داشت. او مدال‌های متعددی دریافت کرد و در گزارش‌های نظامی به عنوان یک افسر عالی و با اخلاق توصیف می‌شد که صلاحیت قرار گرفتن در میان رهبران اصلی را داشت.

قاسم یکی از بنیانگذاران یک سازمان مخفی به نام "منصوریه الجبل" بود، سپس به جنبش افسران آزاد پیوست و عضو کمیته عالی آن شد. او در برنامه‌ریزی و اجرای انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ در کنار عبدالسلام عارف شرکت داشت که سلطنت را از طریق پخش اعلامیه جمهوری از رادیو عراق سرنگون کرد و با وقایع خونینی همراه بود، که مهمترین آنها اعدام خانواده سلطنتی بود و آغاز یک حکومت جدید را رقم زد که جنجال‌های گسترده داخلی و خارجی را برانگیخت. قاسم در دوران حکومت خود طیف گسترده‌ای از اصلاحات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را انجام داد: او نظام فئودالی را لغو کرد، قوانین اصلاحات کشاورزی را تصویب کرد، زمین‌های دولتی را به دهقانان توزیع کرد، قانون احوال شخصیه ۱۹۵۹ را تصویب کرد که به زنان عراقی حقوق بی‌سابقه‌ای اعطا می‌کرد، مناطق مسکونی برای کارمندان و شهروندان کم‌درآمد ایجاد کرد، مناطق روستایی را از طریق پروژه‌های جاده‌ای به شهرها متصل کرد، بیمارستان‌ها و مدارس ساخت و ارتش عراق را از طریق توافق با اتحاد جماهیر شوروی مسلح کرد. او عراق را به جای همسویی با بلوک غرب، به سمت سیاست بی‌طرفی مثبت هدایت کرد، به نفوذ بریتانیا در این کشور پایان داد، از اتحادیه عرب با اردن خارج شد و از جنبش‌های آزادی‌بخش در خلیج فارس، اردن و فلسطین حمایت مالی و نظامی کرد. او همچنین به دنبال تأسیس ارتش آزادی‌بخش فلسطین بود که او را به چهره‌ای جنجالی تبدیل کرد - ترکیبی از یک رهبر اصلاح‌طلب محبوب و یک رئیس دولت قاطع.

با وجود دستاوردهایش، حکومت او شاهد ناآرامی‌های سیاسی و درگیری‌های داخلی بین نیروهای ملی‌گرا و چپ‌گرا بود. او با چندین تلاش برای کودتا روبرو شد، تا اینکه روز سرنوشت‌ساز در ۸ فوریه ۱۹۶۳ فرا رسید، زمانی که در کودتای خونین به رهبری بعثی‌ها و ملی‌گرایان عرب سرنگون، دستگیر و روز بعد، ۹ فوریه، اعدام شد و بدین ترتیب فصلی سخت از تاریخ عراق به پایان رسید و فصلی دیگر با دیدگاه و رویکردی متفاوت آغاز شد.

در نهایت، این مجسمه به عنوان نمادی یادبود برای شخصیتی عمل می‌کند که ملت را مجذوب خود کرد و مظهر امیدهای گسترده و آرزوهای بزرگ برای مردمی بود که مشتاق عدالت، عزت و حاکمیت بودند. این مجسمه به هر کسی که از میدان عبدالکریم قاسم عبور می‌کند، تاریخی پرتلاطم و سرشار از تحولات و رهبری را یادآوری می‌کند که هرگز وجدان عراقی‌ها را ترک نکرد، مهم نیست که نظرات در مورد او چقدر متفاوت باشد. مجسمه او همچنان در قلب بغداد پابرجاست - درست همانطور که او یک صبح ژوئیه ایستاد و به مردم اعلام کرد که عراق وارد دوران جدیدی شده است.