خان العطایشی

خان العطاشی یکی از قدیمی‌ترین خان‌های میراثی در شهر مقدس کربلا محسوب می‌شود که به همراه گروهی از خان‌ها در این جاده در دوران دولت عثمانی ساخته شده است. این یکی از ۹۹ خان است که از شهر طوس ایران شروع شده و در شهر نجف اشرف در خان النخیله به پایان می‌رسد.

خان العطاشی در اواخر قرن هجدهم میلادی ساخته شده است و از آجر در مقیاس حیری ساخته شده است که گمان می‌رود از ویرانه‌های تل العطاشی باستانی واقع در نزدیکی خان گرفته شده باشد، که باستان‌شناسان معتقدند قدمت آن به دوران دولت لخمید برمی‌گردد.

سبک معماری خان شبیه سبک حیری است که بر ایوان‌های داخلی رو به رو (تالارهای طاق‌دار) مسقف به سبک قوس نیم‌دایره‌ای متکی بود که با تقارن هندسی زیبا در چهار گوشه خان توزیع شده بودند. یکی از مزایای این سبک، امکان عبور نور خورشید در زمستان و تهویه هوا در تابستان است.

خان به شکل مستطیل، ۶۵ متر طول و ۵۱ متر عرض ساخته شده است. دیوارهای خارجی آن تقریباً پنج متر ارتفاع و یک متر ضخامت دارند و قسمت بالایی آن مجهز به شکاف‌های تیر است که برای دفاع و محافظت از خان در برابر دزدان استفاده می‌شود. گوشه‌های خارجی آن با چهار برج بزرگ، هر کدام با شعاع ۴.۵ متر، تقویت شده‌اند. این بنا دارای یک ورودی در مرکز نمای جنوب غربی است که از سطح دیوار بیرون زده است، سه متر ارتفاع و دو متر عرض دارد و بالای آن یک طاق بزرگ نوک تیز با تزئینات آجری به هم پیوسته شبیه بافت حصیر قرار دارد. در مرکز آن یک حیاط داخلی باز به طول ۵۰ متر و عرض ۳۵ متر وجود دارد که توسط اتاق‌هایی احاطه شده است که جلوی آنها ایوان‌هایی با ابعاد مختلف قرار دارد که بالای آنها طاق‌های نوک تیز قرار دارد و برج‌های آن با گنبدهای نیم‌کره ای که بر روی گردنه‌های استوانه‌ای قرار گرفته‌اند، مسقف شده‌اند.

کاوش‌های انجام شده توسط هیئت باستان‌شناسی در سال ۲۰۰۸ نشان دهنده وجود دو لایه باستان شناسی متعلق به دو دوره مختلف است. آثار سرامیکی و شیشه‌ای کشف شده نشان داد که متعلق به دوران عباسیان هستند که حدود سال‌های ۲۲۱ تا ۲۷۹ هجری قمری رونق داشته است. همچنین یک سکه مسی کشف شد که روی آن عبارت «لا اله الا الله» و پشت آن عبارت «محمد رسول الله» حک شده بود و به کارشناسان سکه‌شناسی موزه عراق ارائه شد و آنها دوره تاریخی آن را دوران عباسیان تعیین کردند.