مناره الحدبا

مناره الحدبا یکی از برجسته‌ترین بناهای تاریخی شهر موصل عراق محسوب می‌شود و بخشی از مسجد جامع نوری است که در قرن ششم هجری ساخته شده است. این مناره در گوشه شمال غربی محراب مسجد در بخش غربی موصل، در کرانه غربی رود دجله واقع شده است. تصویر آن بر روی اسکناس ده هزار دیناری عراق چاپ شده و آن را به نمادی از هویت و چهره تمدنی شهر تبدیل کرده است.

مناره الحدبا در سال ۱۱۷۰ میلادی توسط عماد الدین زنکی، والی موصل، در داخل دومین مسجد ساخته شده در موصل ساخته شد. وظیفه ساخت آن به معمار ابراهیم الموصلی سپرده شد که روش‌های ساخت، جنبه‌های مهندسی و تأثیر عوامل اقلیمی و محیطی را همراه با هماهنگی ویژگی‌های هنری و تزئینی و ارتباط آنها با بُعد مذهبی در نظر گرفت و این مناره را با معماری و حکاکی‌های زیبای خود که منعکس کننده هنر معماری اسلامی است، متمایز کرد. ارتفاع آن ۶۵ متر و عرض آن ۱۷ متر است و یکی از بیش از ۱۷ برج کج در نقاط مختلف جهان را تشکیل می‌دهد.

این مناره از دو بخش تشکیل شده است، یکی استوانه‌ای و دیگری منشوری. بخش استوانه‌ای بالای بخش منشوری قرار دارد و شامل هفت حلقه آجری تزئینی است. این مناره دو ورودی دارد که هر کدام از طریق پله به بالا منتهی می‌شوند. ابراهیم الموصلی دو پله در داخل مناره ایجاد کرد که هر کدام از دیگری جدا هستند و در قسمت قلعه در بالا به هم می‌رسند، به طوری که کسی که بالا می‌رود نمی‌تواند پایین آمدن را ببیند.

تفسیرهای متعددی برای دلیل کج بودن آن وجود دارد. از جمله آنها این است که ابراهیم الموصلی عمداً این کار را انجام داده است تا در صورت کج شدن مناره به سمت شرق به سمت حیاط مسجد به جای غرب به سمت خانه‌ها، تلفات را کاهش دهد. وقتی ابن بطوطه، جهانگرد، دو قرن پس از ساخت آن از آن بازدید کرد، مناره قبلاً شروع به کج شدن کرده بود، در حالی که گراتین گراتی، جهانگرد، در قرن نوزدهم در مورد آن نوشت و آن را به صورت "مانند مردی که در حال تعظیم است" توصیف کرد.

در ژوئن ۲۰۱۷، مسجد و مناره الحدبای آن توسط مواد منفجره‌ای که توسط داعش در داخل مسجد در جریان نبردهای بین نیروهای عراقی و این سازمان کار گذاشته شده بود، تخریب شدند. این مسجد نماد معکوسی برای این سازمان بود، زیرا ابوبکر البغدادی، رهبر آن، در تابستان ۲۰۱۴ از منبر آن چیزی را که «خلافت اسلامی» نامیده بود، اعلام کرده بود. تقریباً ۸۰٪ از شهر قدیمی موصل ویران شد و بیش از ۱۲۰۰۰ تن آوار از مکان‌های اصلی جمع‌آوری شد.

پس از آزادسازی شهر، یونسکو به مدت پنج سال برای مرمت بناهای باستانی، از جمله مسجد جامع نوری و مناره الحدبای آن، که به عنوان یک ماکت اصلی با سنگ‌های قدیمی‌اش بازگردانده شد، تلاش کرد. بدنه مناره به ۹۶۰۰۰ آجر جدید در داخل نیاز داشت، در حالی که ۲۶۰۰۰ آجر قدیمی در خارج برای حفظ ویژگی میراثی آن استفاده شد. کجی مناره دقیقاً به همان شکلی که در دهه ۱۹۶۰ بود، حفظ شد و پایه‌های آن تقویت شد تا از افزایش تدریجی کجی جلوگیری شود. آدری آزولای، مدیر یونسکو، پس از بازدید از این مکان گفت: «حضور در اینجا مانند بازگشت به تاریخ و هویت شهر است.»