معبد لالش

کلمه «لالش» در زبان کردی به معنای مکان مقدس است و یکی از متون مذهبی ایزدی با عبارت «لالش کار کانیات» به آن اشاره می‌کند، به این معنی که «و او لالش را بنیاد نهاد»، زیرا در اساطیر ایزدی، اولین مکانی است که فرشتگان در آن ساکن شدند و خمیرمایه جهان که خدا آن را نقطه شروع شکل‌گیری جهان قرار داد، در نظر گرفته می‌شود.

این معبد در یک دره کوهستانی دلربا احاطه شده توسط سه کوه جنگلی متراکم، عرفات، حضرات و مشت، واقع شده است که با چشمه‌های آب شیرین، تقریباً شصت کیلومتری شمال موصل و پنجاه کیلومتری شرق دهوک، در ارتفاعی تقریباً سه هزار متری از سطح دریا، در هم آمیخته است.

نظرات در مورد قدمت آن متفاوت است. در حالی که برخی آن را به قرن دوم یا سوم قبل از میلاد نسبت می‌دهند، برخی دیگر معتقدند که تاریخ آن بیش از شش هزار سال قدمت دارد. معبد اصلی به عنوان یک سازه، یکی از اتاق‌های تراشیده شده در کوه است که در آن روغن زیتونی که در طول تاریخ برای روشنایی معبد استفاده می‌شده، ذخیره می‌شده است. این اتاق شامل منبری به شکل نیمکت سنگی تراشیده شده است که بالای آن تخت میترا و حلقه آن قرار دارد، در کنار آن محرابی تراشیده شده در صخره رو به جنوب، و اشکال و نمادهای باستانی حک شده بر روی دیوارها در انتظار کسی است که اسرار آنها را آشکار کند.

این معبد اصلی و تنها معبد دین ایزدی در عراق و جهان و مقدس‌ترین مکان روی زمین برای آنهاست که نمایانگر مرجع معنوی والای آنهاست.

ایزدی‌ها یک بار در طول عمر خود در سفری هفت روزه به زیارت آن می‌روند، در حالی که ایزدی‌های ساکن در منطقه، زیارت سالانه را در پاییز از بیست و سوم سپتامبر تا اول اکتبر انجام می‌دهند.

این معبد با سبک معماری نادری متمایز می‌شود که در آن گنبدهای مخروطی شکل نمایان می‌شوند و شامل هفت خط تراشیده شده به نام "زنوج" یا رشته‌های پرتو خورشید هستند که نمادی از هفت فرشته مقدس هستند و در یک نقطه واحد در بالا به عنوان اشاره‌ای به وحدت خدا همگرا می‌شوند. آنها ممکن است از دوازده خط تشکیل شده باشند که ماه‌های سال را نشان می‌دهند و به دلیل جایگاه مقدس خورشید در مذهب یزیدی، رو به خورشید هستند و با هلال طلایی به عنوان نمادی مقدس تاجگذاری شده‌اند.

گنبد بر روی یک پایه مربع یا مستطیل شکل قرار دارد که نماد چهار جهت و چهار عنصر (هوا، آب، آتش و خاک) است و در بالای آن یک هشت ضلعی قرار دارد که یک یا چند دایره در مرکز آن قرار دارد که نشان دهنده گرد بودن جهان و دیسک مقدس خورشید است.

در جلوی درب اصلی، ایوانی عریض با سنگ هالان قرار دارد که در مرکز آن هفت ستون سنگ آهک با ارتفاع پنج متر قرار دارد و هر ستون نماد یکی از هفت فرشته است.

در دو طرف این مکان، مکان‌های "فتایل" توزیع شده‌اند، چراغ‌هایی که هر چهارشنبه، روز مقدس یزیدی‌ها، روشن می‌شوند. متولی معبد، روزانه ۳۶۵ چراغ را قبل از غروب آفتاب روشن می‌کند تا نور خورشید را به معبد بازگرداند، طبق فلسفه یزیدی که معتقد است نور خورشید نور خداست.

این معبد شامل قبر شیخ عدی بن مسافر الحکاری، اصلاح‌گر مذهبی اصلی آیین ایزدی است که به این دره پناه برد و اصول جدید بسیاری را در این دین بنا نهاد. در داخل آن چشمه آبی وجود دارد که به کانال اصلی درون غاری عمیق که با هفت پله پایین می‌رود، می‌ریزد. در بالاترین نقطه این مکان، قدیمی‌ترین مکان در معبد به نام "خانه ده آنا" یا خانه کوزه‌ها قرار دارد که در آن روغن ذخیره می‌شد و برخی از چراغ‌های آن هنوز پابرجا هستند و قدمت آنها به بیش از سیصد سال پیش برمی‌گردد.