تپه حضرت یونس

تپه حضرت یونس یا تپه توبه (تل التوبة)، تپه‌ای باستانی و مرتفع در ضلع شرقی شهر موصل است که لایه‌های آن تمدن‌های پی در پی را در طول هزاران سال انباشته کرده و آن را به یکی از متنوع‌ترین و عمیق‌ترین مکان‌های تاریخی در بین‌النهرین تبدیل کرده است.

تاریخ می‌گوید که این تپه به نام تل التوبة (تپه توبه) شناخته می‌شد، جایی که حضرت یونس و قومش تا زمان رفع عذاب از آنها، در آنجا ایستاده و به درگاه خدا دعا می‌کردند.

سپس آشوریان در زمان سلطنت پادشاه اسرحدون، یکی از مهمترین کاخ‌های خود را بر روی این تپه ساختند. پس از سقوط نینوا در سال ۶۱۲ پیش از میلاد، این کاخ ویران شد، اما مردم نینوا اقامتگاه‌ها، معابد و دیواری را در بالای آن ساختند و آن را احاطه کردند، بنابراین به قلعه شرقی معروف شد.

پس از گسترش مسیحیت، مسیحیان صومعه‌ای را در این مکان به نام صومعه حضرت یونس (یونس) تأسیس کردند. وقتی مسلمانان موصل را فتح کردند، در کنار صومعه، مسجدی برای عبادت ساختند که به مسجد توبه و سپس مسجد یونس معروف شد. بانو جمیله، دختر ناصر الدوله حمدانی، آن را بازسازی کرد و موقوفات زیادی برای آن تعیین کرد. شاهزاده موصل مودود بن طغتکین نیز در اوایل قرن ششم هجری، زیارتگاهی در آن تأسیس کرد.

هنگامی که داعش در سال ۲۰۱۴ مسجد یونس پیامبر را منفجر کرد و اعضای آن شروع به حفر تونل در زیر تپه برای دسترسی به آثار باستانی کردند، این ویرانه‌ها شگفتی‌ای را آشکار کردند که هیچ کس پیش‌بینی نمی‌کرد: یک گاو نر بالدار باستانی عظیم که در اعماق تپه، چهل متر زیر زمین، زانو زده است، یکی از مجسمه‌های لاماسو که نگهبانان آشوری دروازه‌های کاخ پادشاه اسرحدون بودند. این گاوهای بالدار با چهره‌های انسانی توسط آشوریان در هر دروازه از شهرهای مستحکم خود قرار داده شده بودند تا از ورودی محافظت کنند و طبق اعتقادات خود شر را دفع کنند.

همراه با این کشف، هفت لوح مرمرین با نقوشی از سربازان آشوری، نخل‌های خرما، انار و درختان انجیر یافت شد که قدمت آنها به کاخ سناخریب برمی‌گردد و در لایه‌های عمیق این تپه که مملو از تمدن‌های بشری است، مدفون شده‌اند. مورخان تأیید می‌کنند که این همپوشانی تمدنی متوالی نشان‌دهنده تناقض نیست، بلکه ویژگی این مکان منحصر به فرد است که در طول دوره‌های متوالی خود، هویت‌های متعددی را در یک مکان در بر گرفته است.