شاری کۆنی نەمرود

شاری شوێنەواریی نەمرود کە لە دەقە ئاشوورییەکاندا بە کەلهو و لە تەناخدا بە کاڵا ناسراوە، دەکەوێتە ناوچەی نەمرود بە دووری ٣٠ کیلۆمەتر لە باشووری موسڵ، لە شوێنێکی ستراتیژی شەش میل لە باکووری ئەو خاڵەی کە ڕووباری دیجلە لەگەڵ زابی گەورەدا یەکدەگرێتەوە. ناوی نەمرود بە ئەگەرێکی زۆرەوە ناوێکی مۆدێرن بێت کە لە کەسایەتییە ئینجیلییەکە وەرگیراوە، سەرەتای باسکردنەکەش دەگەڕێتەوە بۆ گەشتیارێکی ئەڵمانی کارستن نیبوهر کە لە ساڵی ١٧٦٦ سەردانی ئەو شوێنەی کردووە.

شارەکە لە سەدەی سێزدەهەمی پێش زایین دامەزراوە و لە سەدەی نۆی پێش زایین بووەتە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ لە سەردەمی پاشا ئەشورنەسیرپاڵی دووەمدا، گەشەسەندن و فراوانتر بووە تا بووەتە یەکێک لە گەورەترین شارەکانی جیهانی کۆن. لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین لەلایەن کلدان و مادەکانەوە لەناوچوو، وێرانە وەستاوەکانی وەک شایەتحاڵی ئەو سەردەمە زێڕینەی بەدرێژایی سەدەکان بەجێهێشت.

لە ساڵی ١٨٤٦ یەکەم هەڵکۆڵین لە شوێنەکەدا لە ژێر بەڕێوەبردنی دیپلۆماتکار و شوێنەوارناسی بەریتانی سێر ئۆستن هێنری لایارد ئەنجامدرا، کە پاشماوەی کۆشکێکی گەورە و قەڵا و سامانێکی شوێنەواریی دەگمەنی پەیکەری بەردی ئەلاباستێر و کارە عاج و ستێلا و پەیکەری گەورە دەرکەوت.

لە ساڵی 1988 کارەکانی هەڵکەندنی عێراق بە دۆزینەوەی گەنجینەی بەناوبانگی نەمرود، کە کۆمەڵێک زەڕەنگەری و زینەی دەوڵەمەندی نائاسایی زێڕی شاهانە بوو، تاجی سەری دانرا. ئەمانە لە بانکی ناوەندی عێراق پارێزراون و دواتر لە مۆزەخانەی عێراقی لە بەغدا نمایشکراون و لە گرنگترین دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی سەدەی بیستەم دادەنرێت.

لە ناوەڕاستی ساڵی 2014 داعش دەستی بەسەر ناوچەکەدا گرت و لە پێنجەمی ئازاری 2015 ئەندامەکانی بە بەکارهێنانی بولدۆزەر و تەقەمەنی و تەقەمەنی شوێنەکەیان بە بولدۆزەر و تەقەمەنی و تەقەمەنی ڕاگەیاند، پەرستگای نەبویان خاپوور کرد کە مێژووەکەی بۆ 2800 ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، دەستەکانیان گەیشتە پەیکەرە زەبەلاحەکانی لاماسو و نووسراوی دەگمەنی دیوارەکان. پسپۆڕان ئەمەیان بە یەکێک لە گەورەترین ئۆپەراسیۆنەکانی لەناوبردنی بە ئەنقەستی میراتی مرۆڤ لە مێژووی مۆدێرن وەسف کردووە.

دوای ئازادکردنی ناوچەکە لە ساڵی ٢٠١٧، کارەکانی نۆژەنکردنەوە لە ساڵی ٢٠١٨ بە هاوکاریی یونسکۆ دەستیپێکرد، بەڵام بەهۆی پەتای کۆڤیدەوە وەستا، جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٢٣ دەستیپێکردەوە، گەشتێکی دوورودرێژ بۆ وەرگرتنەوەی ئەوەی دەتوانرا وەربگیرێتەوە لەوەی کە ئەو وێرانکارییەی بەسەر ڕووخساری شارستانیەتی مرۆڤایەتی لەم بەشە دێرینەی میزۆپۆتامیادا کردبوو.