مزگەوتی پێغەمبەر یونس (یونس)

مزگەوتی پێغەمبەر یونس (یونس) یەکێکە لە مزگەوتە مێژوویی و شوێنەوارییەکانی عێراق، پەیوەندی بە ناوی پێغەمبەر یونسەوە هەیە کە بۆ سەد هەزار کەس نێردراوە، کە باوەڕیان پێی هەبووە و لە سزا ڕزگاریان بووە وەک لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە.

هەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە یەکەم بینای لە سەردەمی خەلیفەی ڕێنمایی کراو عومەری کوڕی خەتاب بووە لە ساڵی ١٧ی کۆچی، بەمەش دەبێتە دووەم مزگەوتی موسڵ لە دوای مزگەوتی عومەری کە لە ساڵی ١٦ی کۆچیدا دروستکراوە. بەڵام توێژەری مێژوویی ئیبراهیم غەزال پشتڕاستی دەکاتەوە کە هیچ وادەیەکی بەڵگەدار بۆ دروستکردنی نەدۆزراوەتەوە، وەک مێژوونووس ئەبو زەکەریا ئەلئەزدی (کۆچی دوایی 334 کۆچی) ئاماژە بەوە دەکات کە لە سەدەی سێیەمی کۆچی یان پێشتر دروستکراوە.

مزگەوتەکە لەسەر گردێک دروستکراوە، ئەمەش دیمەنێکی دیار و جیاوازی پێدەبەخشێت لەنێو شوێنە گرینگەکانی شارەکەدا. فۆڕمی تەراسەکەی پێشنیاری سەرکەوتنێکی ڕۆحی بەرەو خودایی دەکات و دیوارەکانی دەرەوەی بە بەردی هالانی سپی زەردی پۆشراون. دیزاینە تەلارسازییەکەی نزیکیی لە تەلارسازی تورکی نیشان دەدات. حەوشەی سەرەکییەکەی نزیکەی ١٨ مەتر لە ئاستی شەقامەکانەوە بەرز دەبێتەوە لە ڕێگەی شەش قۆناغی تەراسێکی یەک لە دوای یەکەوە، منارەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر لە ئاستی حەوشەکەوە بەرز دەبێتەوە.

ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لە بیست و چواری تەمموزی ساڵی 2014 مزگەوتەکەی تەقاندەوە و تەقەمەنی لەسەر دیوارەکانی ناوخۆ و دەرەوەی مزگەوتەکەی دانا و فەرمانی بە دەرچوون لە نوێژخوێنان کرد و داوای لە دانیشتوانی ئەو مزگەوتە کرد کە لانیکەم 500 مەتر دوور بکەونەوە. لە ماوەی چەند چرکەیەکدا مەزارەکە بچووک بووەوە بۆ داروپەردوو.

کاتێک سوپای عێراق لە ساڵی 2017 ڕۆژهەڵاتی موسڵی کۆنترۆڵکردەوە، شوێنەوارناسان لە ژێر داروپەردوودا زیاتر لە پەنجا تونێلی نوێیان دۆزییەوە کە داعش بۆ دەستگەیشتن بە شوێنەوارەکان هەڵیانکاندبوو. کۆشکێکی نێژراو کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەمی پ. لەوێ لوحی بەرد کە ناوی پاشاکان ئەسارحەدۆن و ئەشوربانیپاڵیان لەسەر بوو دۆزرایەوە، لەگەڵ پەیکەری "لاماسسو"، گا باڵدارەکان کە پاسەوانی دەرگای کۆشکەکانی ئاشووریان دەکرد، هەروەها نەخشاندنی ناوازەی ژنان کە بە وێناکردنی تەواوی ڕووخسارەوە نیشان دراون، شتێک کە لە هیچ شوێنێکی تردا نەدۆزراوەتەوە.

لە سێیەمی نیسانی 2026، مزگەوتەکە دوای 12 ساڵ بەسەر وێرانکردنیدا کرایەوە، بە ئامادەبوونی هەزاران کەس لە موسڵ و شارەکانی دراوسێیەوە. خەڵکی موسڵ بە تەواوی پارەی ئاوەدانکردنەوەی لە ڕێگەی بەخشینەکانەوە دابین کرد بەبێ ئەوەی دەوڵەت هیچ خەرجیەکی لە ئەستۆ بگرێت. پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەکە زیاتر لە چوار ساڵی خایاند. تەلارساز دکتۆر ئەحمەد العمری دیزاینی ناوەوەی خۆی لەسەر بنەمای شێوازی تەلارسازی تەقلیدی موسڵی کەوانە و خەزنەکان و بەردی موسڵ داناوە، پایتەختەکانی ستوونی ڕەنگدانەوەی چەمکی شکۆمەندی (تەسبیح)ن کە لە چیرۆکی پێغەمبەر یونسەوە ئیلهامیان وەرگرتووە و لە نێو ئەو کەسانەدا کە شکۆمەندی خودا دەکەن. ڕێککەوتنی نێوان وەقفی سوننە و پشکنینی شوێنەوارەکانی نەینەوا مەرجی گۆڕینی شوێنی کۆشکی ئیسارحەدۆنی بۆ مۆزەخانەیەکی کولتووری کراوە کە میراتی ئایینی بە میراتی ئاشوورییەکانەوە ببەستێتەوە، بەمەش موسڵ زۆرینەی مزگەوتە مێژووییەکانی وەرگرتەوە کە لەلایەن داعشەوە وێران بوون.