کافه الزوهاوی

کافه الزهاوی یکی از قدیمی‌ترین کافه‌های فرهنگی و تاریخی بغداد محسوب می‌شود، زیرا در سال ۱۹۱۷ در منطقه حیدرخانه، نزدیک خیابان المتنبی، دژ کتاب، کتابخوانی و روشنفکران، تأسیس شد.

این کافه در زمینی وقفی متعلق به خانواده‌ای علمی از خاندان الخطیب ساخته شد و در ابتدا مسجدی کوچک منسوب به اسماء خاتون در آن قرار داشت. بعدها، این مکان به چیزی تبدیل شد که در آن زمان به عنوان «کافه امین» شناخته می‌شد، قبل از اینکه یک هتل کوچک در بالای آن ساخته شود.

شاعر جمیل صدقی الزهاوی مرتباً به این کافه می‌رفت و با نویسندگان و روشنفکران می‌نشست تا داستان‌ها، جوک‌ها و جلسات ادبی را رد و بدل کنند.

پس از مرگ او در ۲۰ فوریه ۱۹۳۶، شهرداری بغداد تصمیم گرفت به پاس قدردانی از جایگاه فکری و ادبی او در عراق، نام کافه را به «کافه الزهاوی» تغییر دهد. این کافه سال‌های زیادی به عنوان یک محل ملاقات نادر برای نخبگان فرهنگی عراق از جمله نمایندگان مجلس، شیوخ، شاعران، نویسندگان و روزنامه‌نگاران عمل می‌کرد.

از جمله بازدیدکنندگان دائمی آن می‌توان به ملا عبود الکرخی، شاعر مردمی، نوری ثابت (هابزبوز)، نویسنده طنزپرداز، و همچنین دوستداران میراث عربی اشاره کرد که اشعار المتنبی، احمد شوقی، حافظ ابراهیم و دیگر بزرگان شعر را رد و بدل می‌کردند.

این مکان همچنین میزبان جلسات موسیقی با حضور هنرمندان برجسته‌ای مانند محمد القبانچی و یوسف عمر بود و آن را به فضایی تبدیل کرد که هنر و عقل را به هم پیوند می‌داد.

در دهه ۱۹۸۰، ساختمان فعلی کافه ساخته شد. پس از مرگ مستاجر آن، سلمان الکندیر، این مکان به یک زن مسن به ارث رسید و با توجه به ارزش تجاری بالای آن، که در تقاطع خیابان حسن بن ثابت از یک طرف و خیابان الرشید از طرف دیگر واقع شده بود، رقابت بر سر مکان را آغاز کرد. تلاش‌ها برای تصرف کافه و تبدیل آن به یک فعالیت تجاری متفاوت آغاز شد و این موضوع به لطف کمپینی به رهبری نویسندگان و روزنامه‌نگاران علیه نابودی این بنای تاریخی فرهنگی، به سرعت به یکی از دغدغه‌های عمومی تبدیل شد.

با وجود تهدیدها و وسوسه‌های مالی، این افراد به مبارزه خود ادامه دادند و موفق شدند با رئیس دولت و شهردار بغداد ملاقات کنند تا اهمیت این مکان را به عنوان نمادی از هویت فرهنگی بغداد توضیح دهند.

تلاش‌های آنها با تصمیم دولت برای حفظ کافه با نام الزهاوی و بازگرداندن عملکرد اصلی آن به عنوان یک کافه میراثی و مکانی برای گردهمایی‌های ادبی به اوج خود رسید.

اگرچه این کافه بازسازی و نوسازی شد، اما بسیاری از مشتریان اصلی خود را که پس از تعطیلی موقت الزهاوی به کافه الشاهبندر نقل مکان کرده بودند، از دست داد. در نتیجه، سنت‌های معمول آن محو شد و شخصیت قدیمی آن تغییر کرد.

کافه الزهاوی تا به امروز همچنان پابرجاست و نام و مکان خود را حفظ کرده است، به عنوان شاهدی خاموش بر یک قرن کامل از خاطره بغدادی، جایی که دین، اندیشه، هنر، سیاست، شعر و موسیقی زمانی در یک فنجان قهوه در هم می‌آمیختند.