بنای یادبود آزادی

بنای یادبود آزادی نقطه‌ای است که ضربان قلب شهر از بازارها و کافه‌های قدیمی به معترضان، رهگذران و داستان‌های بی‌پایانی که در خود جای داده است، می‌رسد.

این بنای یادبود توسط هنرمند مشهور عراقی، جواد سلیم (۱۹۲۰-۱۹۶۱)، یکی از پیشگامان هنر مدرن در عراق، طراحی شده است. سازه و پایه معماری آن توسط رفعت چادرجی، معمار عراقی، طراحی شده است. کار بر روی این بنای یادبود در سال ۱۹۵۹ آغاز شد و پس از مرگ جواد سلیم در سال ۱۹۶۱، پس از انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ که به سلطنت در عراق پایان داد، تکمیل شد.

جواد سلیم قصد داشت این بنای یادبود را جاودانه کند، نه صرفاً رویداد سیاسی آن.

«بنای یادبود آزادی» (نصب الحریه) برای بزرگداشت انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ به رهبری عبدالکریم قاسم ساخته شد که سلطنت را سرنگون کرد و جمهوری عراق را اعلام کرد.

جواد سلیم قصد نداشت از طریق این بنای یادبود، اقتدار را ستایش کند، بلکه می‌خواست بیان هنری از مردم عراق، مبارزه آنها و پیروزی‌شان بر ظلم و ستم را به نمایش بگذارد، درست همانطور که داستان‌ها بر روی دیواری از برنز و نور روایت می‌شوند.

این بنای یادبود، یک نقش برجسته برنزی عظیم است که بر روی یک پایه بتنی مرتفع نصب شده و تقریباً 50 متر طول و 10 متر ارتفاع دارد.

این بنا شامل 14 مجسمه و حکاکی متصل است که توسط هنرمند طوری چیده شده‌اند که به صورت صحنه‌های متوالی از یک داستان، داستان مردم عراق، از رنج تا آزادی، به نظر برسند.

هر پیکره نمایانگر یک طبقه یا گروه اجتماعی در جامعه عراق است: کارگران، کشاورزان، مادران، سربازان و دانشجویان. خطوط روان و تناسبات واقع‌گرایانه، با الهام از هنر سومری و بابلی، به این بنای یادبود، شخصیتی اصیل عراقی می‌بخشد.

در این بنای یادبود، هیچ نام یا پادشاهی به تصویر کشیده نشده است، فقط مردم به تصویر کشیده شده‌اند، زیرا جواد سلیم معتقد بود قهرمان واقعی خود مردم هستند.

نام «آزادی» نه تنها به آزادی سیاسی، بلکه به رهایی روح انسان از ترس و بی‌عدالتی اشاره دارد.

با گذشت زمان، بنای یادبود آزادی به نمادی ملی و انسانی تبدیل شد. در سال‌های اخیر، میدان تحریر، جایی که این بنای یادبود در آن قرار دارد، به ویژه در جریان تظاهرات اکتبر ۲۰۱۹، به مکانی مرکزی برای جنبش‌ها و اعتراضات عمومی تبدیل شده است.

در طول آن اعتراضات، این بنای یادبود به عنوان پس‌زمینه‌ای برای مطالبات آزادی و اصلاحات عمل می‌کرد و بسیاری از هنرمندان و جوانان تصویر آن را بر روی دیوارها، تی‌شرت‌ها و پرچم‌ها نقاشی می‌کردند، گویی صدای یک عراق آزاد است.

جواد سلیم زنده نماند تا شاهد تکمیل این بنای یادبود باشد، زیرا کمی قبل از افتتاح آن درگذشت.

«هنر جهان را با سلاح تغییر نمی‌دهد، بلکه با نمادها تغییر می‌دهد.»

با این روحیه، بنای یادبود آزادی همچنان به عراقی‌ها یادآوری می‌کند که آزادی یک مسئولیت است، هنر شهادت است و مردم سازندگان تاریخ هستند.