نوشیدنی‌های حاجی زبالا

در خیابان الرشید، جایی که عطر تاریخ با عطر شربت کشمش در هم می‌آمیزد، حاج زبالا، یکی از قدیمی‌ترین و مشهورترین آبمیوه‌فروشی‌های سنتی عراق، قرار دارد. این مکان که یک میراث زنده است، شاهد گذر زمان و جانشینی حاکمان بوده است.

این مغازه نمادین ابتدا در سال ۱۹۰۰ در منطقه کرخ تأسیس شد و سپس در سال ۱۹۱۲ به مکان فعلی خود نقل مکان کرد. از آن زمان، این مغازه به نمادی فرهنگی و معنوی بغداد تبدیل شده است و شخصیت ساده و روش سنتی تهیه شربت زبیب (شربت کشمش) را حفظ کرده است، شربتی که به یکی از ویژگی‌های بارز ذائقه بغدادی و مورد علاقه مردم محلی و بازدیدکنندگان تبدیل شده است.

این مغازه در طول بیش از یک قرن، به خاطر سرو شربت کشمش طبیعی، که از کشمش‌های مرغوب و به ویژه از شمال عراق، به ویژه از مناطقی مانند خوشناو، دوکان و دهوک تهیه می‌شود، شهرت یافته است.

کشمش‌ها با استفاده از یک فرآیند دستی سنتی و موروثی و بدون هیچ گونه طعم‌دهنده مصنوعی، خیسانده، پرس و تخمیر می‌شوند و به نوشیدنی طعم اصیل، بافت غنی و طراوت خاصی می‌بخشند. این نوشیدنی نمایانگر سخاوت بغداد و روح صنایع دستی سنتی آن است.

در طول تاریخ طولانی خود، این مغازه پذیرای مشتریانی از اقشار مختلف جامعه، از رهگذران ساده گرفته تا پادشاهان و سران دولت‌ها بوده است.

از جمله چهره‌های برجسته‌ای که از این نوشیدنی معروف بازدید کرده‌اند یا آن را چشیده‌اند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ملک فیصل اول، ملک غازی، ملک فیصل دوم، نوری السعید، عبدالکریم قاسم، عبدالسلام عارف، صدام حسین، ملک حسین اردن، حسنی مبارک و یاسر عرفات.

این امر، این مغازه را به مکانی نادر تبدیل کرده است که در آن، زندگی روزمره با تاریخ تلاقی می‌کند و سلیقه عمومی با حضور سیاسی، تصویری منحصر به فرد و غیرقابل تکرار را رقم می‌زند.

در مورد مردی که نامش با سلیقه عمومی بغدادی پیوند خورده است، نام واقعی او حاج عبدالغفور بود. اما مردم او را با لقب «زبالا» (به معنی «آشغال») می‌شناسند، نامی که مادرش طبق یک سنت عامیانه قدیمی به او داده بود.

این رسم بر اساس این باور بود که به کودکانی که خواهر و برادر خود را از دست داده بودند، نام‌های عجیب یا نامطلوبی مانند «زبالا» داده می‌شد تا حسادت یا بدشانسی را از خود دور کنند، به این امید که کودک زنده بماند. این نام به نمادی تبدیل شد که با یک محصول محبوب منحصر به فرد گره خورده است. بسیاری از عراقی‌ها حتی معتقدند که «زبالا» یک نام تجاری است نه یک شخص واقعی.

اما این داستان در درون خود روایتی فرهنگی عمیق دارد که فرهنگ عامه، باور و خاطرات خانوادگی را در هم می‌آمیزد.

بنابراین، مغازه حاج زبالا هرگز فقط مکانی برای سرو شربت کشمش نبود. این مغازه به نقطه تلاقی طبقات، دوره‌ها و نمادها تبدیل شد، مکانی که در سادگی خود، هویت ریشه‌دار بغداد را مجسم می‌کند. در اینجا، یک نام ساده می‌تواند به افسانه‌ای تبدیل شود که در گوشه خیابان نقل می‌شود و طعم آن در خاطره کل شهر حک می‌شود.