مجسمه معروف الرصافی

در میدان الامین، نزدیک بازار السرای و مدرسه تاریخی المستنصریه، مجسمه شاعر بزرگ عراقی، معروف الرصافی، قرار دارد که یکی از برجسته‌ترین بناهای فرهنگی و هنری در پایتخت عراق، بغداد، محسوب می‌شود.

این مجسمه در سال ۱۹۷۰ به عنوان یادبودی برای بزرگداشت شاعری که نماینده وجدان زمان خود و صدای مردم در لحظات تحول و اعتراض بود، رونمایی شد.

این مجسمه ماندگار توسط هنرمند و مجسمه‌ساز اسماعیل فتاح الترک با استفاده از برنز طراحی شده است و با جزئیات دقیق خود، موضع متفکرانه و نگاه مطمئن الرصافی را در ترکیبی نادر از واقع‌گرایی هنری و عمق نمادین بیان می‌کند و این مجسمه را به شاهدی ماندگار بر جایگاه ادبی الرصافی و روح روشنگر او تبدیل می‌کند که تأثیر عمیقی بر حافظه عراقی‌ها گذاشته است.

این مجسمه نمایانگر شخصیت معروف عبدالغنی الجباری الحسینی است که در سال ۱۸۷۵ در بغداد از پدری کرد که در دولت عثمانی کار می‌کرد و مادری عرب از قبیله قره قل متولد شد. او در محیطی فقیرانه در منطقه المهدیه بزرگ شد و تحصیلات اولیه خود را در مدارس کتب و مدارس مذهبی گذراند، سپس نزد برخی از علمای ارشد بغداد، مانند عبدالوهاب النائب، قاسم القیسی، قاسم البیاتی و محمود شکری آلوسی، که دوازده سال با آنها همراه بود و تحت تعلیم او فارغ‌التحصیل شد، تحصیل کرد. آلوسی به او نام «الرصافی» را داد تا از نظر اشراف و شهرت با شیخ صوفی معروف به معروف الکرخی برابری کند.

الرصافی کار خود را به عنوان معلم در مدرسه الرشیدیه آغاز کرد، سپس به تدریس در دبیرستان بغداد رفت و به استانبول سفر کرد و در آنجا در کالج شاهانیه تدریس کرد و در روزنامه نگاری، از جمله برای روزنامه سبیل الرشاد، مشغول به کار شد. او در سال‌های ۱۹۱۲ و ۱۹۱۴ به عضویت پارلمان عثمانی (مجلس المبوثان) انتخاب شد، سپس در سال ۱۹۲۰ به عضویت دارالمعلمین در اورشلیم منصوب شد، پیش از بازگشت به بغداد، جایی که روزنامه «الامل» را تأسیس کرد، به عضویت آکادمی زبان عربی در دمشق انتخاب شد و سمت‌های آموزشی مختلفی مانند بازرس در اداره آموزش و استاد در دارالمعلمین عالی (دارالمعلمین عالی) را بر عهده داشت. سفرهای او بین استانبول، اورشلیم، بغداد، قسطنطنیه و دمشق شخصیت ادبی و فکری او را شکل داد که هویت عربی، آگاهی اجتماعی و تأثیر اصلاحات دینی و سیاسی را با هم ترکیب می‌کرد.

سبک الرصافی با زبان قوی، بیان دقیق و منطق محکم مشخص می‌شد و او دیدگاه‌های انتقادی جسورانه‌ای در مورد سیاست، دین، اقتدار و جامعه داشت. اشعار او در «دیوان الرصافی» معروف گردآوری شده است که به یازده فصل تقسیم شده و به موضوعاتی مانند جهان، دین، فلسفه، سیاست، جامعه، جنگ، مرثیه، توصیفات، دنیای زنان و موارد دیگر می‌پردازد. در این اثر، او به مسائل ملی پرداخت، بدبختی فقرا را بیان کرد، در برابر استعمار مقاومت کرد، استبداد را افشا کرد و خواستار انقلاب اجتماعی و سیاسی برای عدالت و آزادی شد.

الرصافی معاصر شاعر جمیل صدقی الزهاوی بود و هر دو از آزادی زنان و حذف عبای سنتی حمایت می‌کردند. با این حال، رابطه آنها بدون رقابت ادبی و تند نبود و چندین بحث و درگیری بین آنها ثبت شده است که نشان دهنده نشاط فکری رنسانس اوایل قرن بیستم عراق است.

بنابراین، مجسمه الرصافی فقط یک مجسمه کنار جاده نیست، بلکه نمایشی بصری از یک شاعر سرکش، ذهنی مبارز و روحیه ملی مقاوم است که در ادبیات، سیاست و آگاهی اجتماعی همچنان حضور دارد.

و به این ترتیب، مجسمه معروف الرصافی امروز در تقاطع زمان و پیاده‌رو قرار دارد و به رهگذران یادآوری می‌کند که وقتی کلامی صادقانه باشد، از شمشیر قوی‌تر و از هر قدرت گذرا پایدارتر است.