به هارمال بگویید

تپه حرمل یک مکان باستانی واقع در پایتخت عراق، بغداد است. این نام مدرن آن است؛ در دوران باستان با نام شادوبوم شناخته می‌شد و به عنوان یک مرکز اداری وابسته به پادشاهی اشنونا، یکی از دولت‌شهرهای بین‌النهرین باستان، خدمت می‌کرد.

اعتقاد بر این است که نام شادوبوم به معنای «دفتر حسابداری» یا «خزانه‌داری» است که نشان دهنده نقش مهم اداری و مالی این مکان در آن دوران است.

اولین شواهد سکونت در تپه حرمل به امپراتوری اکدی و پس از آن به دوره سلسله سوم اور (۲۱۱۵ تا ۲۰۰۴ پیش از میلاد) برمی‌گردد. با این حال، این شهر در دوره بابلی میانه قدیم، تقریباً ۳۸۰۰ سال پیش، به اوج شکوفایی خود رسید.

کاوش‌های باستان‌شناسی مجموعه‌ای از ساختمان‌های ساخته شده از خشت و گل، از جمله شش معبد را آشکار کرده است که برجسته‌ترین آنها یک معبد بزرگ ساخته شده به سبک معماری بابلی جنوبی است. در ورودی تالار مرکزی آن، دو مجسمه شیر سفالی قرار داشت که در دو طرف دروازه قرار داشتند و صحنه‌ای باشکوه را تشکیل می‌دادند که نماد اقتدار و محافظت بود.

خود تپه شکلی مستطیلی نامنظم دارد که ۱۴۷ متر طول و ۹۸ متر عرض دارد. یک دروازه عریض در نمای شمالی آن باز می‌شود، در حالی که دو برج بزرگ در گوشه شمال شرقی قرار دارند.

مهم‌ترین کشف معماری در این مکان، معبد اصلی است، در کنار دو معبد کوچک‌تر که مرمت و اخیراً مسقف شده‌اند. تپه هارمال نه تنها یک مرکز مذهبی، بلکه یک مرکز علمی و فکری پیشرفته نیز بوده است. باستان‌شناسان بیش از ۲۰۰۰ لوح گلی را در ساختمان‌های آن کشف کردند که بسیاری از آنها به مسائل پیچیده ریاضی و هندسی، از جمله تشابه مثلث‌های قائم‌الزاویه - مفهومی که بابلی‌ها قرن‌ها قبل از اقلیدس، ریاضیدان یونانی، درک می‌کردند - می‌پردازند.

این لوح‌ها همچنین شامل جداول ریاضی گسترده‌ای هستند که به ضرب، توان، جذر و اعداد معکوس برای تقسیم می‌پردازند، و همچنین مسائلی که با استفاده از روش‌هایی شبیه به آنچه اکنون به عنوان لگاریتم می‌شناسیم، حل شده‌اند. فراتر از ریاضیات، این لوح‌ها شامل فهرست‌های واژگانی، متون ادبی و نقشه‌های جغرافیایی هستند که نشان‌دهنده‌ی یک زندگی فرهنگی غنی و متنوع می‌باشند.

تعداد زیاد لوح‌های کشف‌شده که بیش از ۲۰۰۰ رکورد گلی است، نشان می‌دهد که تپه‌ی هارمال به عنوان یک بایگانی رسمی دولتی یا مخزن مرکزی اسناد عمل می‌کرده است. این لوح‌ها شامل موارد زیر هستند:

• قراردادهای خرید، فروش، ازدواج، فرزندخواندگی و ارث.

• مکاتبات رسمی از پادشاهان اشنونا.

• سوابق مالیاتی، دستمزد کارگران و درآمدهای مالی.

• قراردادهای ساختمانی و اسناد مختلف اداری و اقتصادی.

از جمله مهم‌ترین یافته‌های این مکان، دو لوح گلی حاوی یک نسخه از قوانین اشنونا است که به زبان بابلی نوشته شده و قدمت آنها به بین سال‌های ۱۹۰۰ تا ۱۸۵۰ پیش از میلاد می‌رسد و آنها را در اوایل دوره‌ی بابل قدیم قرار می‌دهد.

این قوانین تقریباً یک قرن یا بیشتر پیش از قانون حمورابی که حدود سال ۱۷۹۲ پیش از میلاد صادر شد، قدمت دارند.

قانون اشنونا که در تپه حرمل کشف شده است شامل شصت و یک ماده قانونی است که به مواردی مانند موارد زیر می‌پردازد:

• سرقت، حمله، بدهی، احوال شخصیه، دستمزدها و قیمت‌ها.

• تجارت، مجازات‌ها و غرامت‌ها.

طاها باقر، باستان‌شناس و مورخ عراقی، که رهبری اولین کاوش‌ها در این مکان را بین سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۳ بر عهده داشت، مشاهده کرد که این قانون نشان دهنده قدیمی‌ترین سیستم حقوقی مکتوب است که تاکنون از عراق باستان کشف شده است. این یافته، باور دیرینه مبنی بر اینکه قانون حمورابی اولین قانون در تاریخ بشر است را باطل کرد.

باقر در یک تحلیل تطبیقی قابل توجه خاطرنشان کرد که قوانین اشنونا شباهت زیادی به قانون حمورابی و قوانین اولیه سومریان پادشاه لیپیت-ایشتار دارد که قطعاتی از آنها در نیپور پیدا شده و تل حرمل را در یک چهارراه مرکزی در تاریخ حقوق بشر قرار می‌دهد.