خانه‌های خانوادگی ضاهر

در خیابان حیفا در بغداد، در امتداد کرانه‌های تاریخ سیاسی و اجتماعی عراق، خانه‌های دوقلوی خانواده الظاهر در میان بناهای تاریخی نادر و زنده‌ای قرار دارند که زیبایی معماری بغدادی را با یاد دولتمردانی که از اینجا عبور کرده‌اند، ترکیب می‌کنند.

این خانه‌های میراثی متعلق به خانواده الظاهر هستند که از نوادگان قبایل آل بو سلطان حله، شاخه‌ای از قبیله بنی سویدا الزبیدی، هستند. شیخ احمد الظاهر، بزرگ خاندان، یکی از چهره‌های برجسته بغداد بود؛ او در انقلاب ۱۹۲۰ شرکت داشت و مجلس (محل تجمع) او در الصالحیه تا زمان مرگش در سال ۱۹۳۲ برای بازدیدکنندگان باز بود.

این دو خانه دوقلو در سال ۱۹۳۶ توسط معمار بغدادی، ابراهیم جاسم الأبطه، به سفارش عبدالرزاق احمد الظاهر ساخته شدند که درخواست کرده بود به سبک خانه‌های خانواده آل ممیز در آن زمان ساخته شوند. ساخت و ساز دو سال کامل طول کشید و عبدالرزاق شخصاً بر تمام مراحل پروژه نظارت داشت. این خانه‌ها بعدها توسط نهادهای رسمی به عنوان میراث فرهنگی به رسمیت شناخته شدند تا اهمیت ساکنان آنجا را به رسمیت بشناسند.

عبدالرزاق احمد الظاهر (۱۹۰۷–۲۰۰۳): وکیل عراقی، متولد بغداد. او پس از یک دوره کوتاه تحصیل در دانشگاه آمریکایی بیروت، در سال ۱۹۳۴ از دانشکده حقوق فارغ‌التحصیل شد. او مناصب بالای دولتی، به ویژه به عنوان وزیر اقتصاد در کابینه علی جودت الایوبی (۱۹۴۹–۱۹۵۰) را بر عهده داشت. او که به خاطر مواضع سیاسی جسورانه‌اش شناخته می‌شد، در سال ۱۹۵۲ در جریان سرکوب به دلیل انتقاد تند از مقامات دستگیر شد. پس از انقلاب ۱۹۵۸، او بی‌طرفی سیاسی را انتخاب کرد، به جز مشارکتش در کمیته قانون اصلاحات ارضی.

عبدالهادی احمد الظاهر (۱۸۹۸–۱۹۷۸): قاضی و مدیر برجسته‌ای با سابقه‌ای روشن در زندگی سیاسی در دوران سلطنت. او به چندین حزب سیاسی، از جمله حزب الامه (۱۹۲۴)، حزب الاحرار (۱۹۴۶) و حزب الجبهه الشعبیه (۱۹۵۱) وابسته بود. او سمت‌های مختلف پارلمانی و وزارتی را بر عهده داشت و یکی از چهره‌های برجسته جنبش سیاسی عراق در نیمه اول قرن بیستم بود.

امروزه، خانه‌های الظاهر نقطه تلاقی معماری اصیل و حافظه ملی هستند. آنها صرفاً ساختمان‌های قدیمی نیستند، بلکه صفحات زنده‌ای از تاریخ سیاسی و اجتماعی عراق هستند. وقتی کسی در راهروهای خانه‌های دوقلو قدم می‌زند، احساس می‌کند که فقط سنگ و دیوار نمی‌بیند، بلکه پژواک بحث‌های سیاسی، صحبت‌های گردهمایی‌های قدیمی و نگاهی اجمالی به بغداد سلطنتی را قبل از بسته شدن این صفحات برای همیشه می‌شنود.