مسجد ام الطبول

مسجد ام الطبول یکی از مجلل‌ترین مساجد مدرن بغداد است که به یادبود افسران درگیر در کودتای شواف ساخته شده است.

پس از سال ۲۰۰۳، نام آن به مسجد ابن تیمیه تغییر یافت، اما بعداً به نام اصلی خود بازگشت. امروزه، رسماً تحت نظر اداره اوقاف اهل سنت با نام جامعه ام الطبول ثبت شده است که نام میدانی است که در آن ساخته شده است. این مسجد در سال ۱۳۸۸ هجری قمری / ۱۹۶۸ میلادی افتتاح شد.

این مسجد در منطقه ام الطبول قرار دارد که زمانی میدان تیر نیروهای مسلح عراق بود. در ۲۰ سپتامبر ۱۹۵۹، گروهی از افسران متهم به دست داشتن در کودتای نافرجام شواف علیه نخست وزیر عبدالکریم قاسم، از جمله ناظم الطبقجلی و رفعت الحاج سری، در اینجا اعدام شدند. مرگ آنها تأثیر عمیقی بر ملی‌گرایان عراقی گذاشت.

پس از کودتای ۸ فوریه ۱۹۶۳ که رژیم قاسم را سرنگون کرد، دولت جدید عراق تصمیم گرفت مسجدی بزرگ برای بزرگداشت یاد آن افسران بنا کند. ساخت و ساز در سال ۱۹۶۶ آغاز شد و در سال ۱۹۶۸ به پایان رسید. طرح معماری آن از مساجد سلطان حسن و الرفاعی در مصر الهام گرفته شده بود، اما در مقیاسی بزرگتر. بقایای «افسران آزاد» از گورستان الغزالی به مقبره‌ای در محوطه مسجد منتقل شد.

در جلسه کابینه که در ۱ سپتامبر ۱۹۶۳ (قطعنامه شماره ۶۷) برگزار شد، به وزیر شهرداری‌های وقت، محمود شیث خطاب، اختیار داده شد تا با هماهنگی کمیته‌ای متشکل از نمایندگان وزارتخانه‌های دفاع، مسکن، بهداشت، آموزش و اوقاف، بر طراحی مسجد نظارت کند. وزارت اوقاف بودجه این پروژه را تأمین کرد.

به عبدالسلام احمد، معمار مصری، از وزارت اوقاف مصر، مأموریت داده شد تا مسجد را به سبک مسجد صلاح الدین در مصر طراحی کند. نقشه‌های معماری توسط هنرمند ارشام جورج تهیه شد. سنگ بنای بنا در ۱۶ ژوئیه ۱۹۶۴ گذاشته شد و معمار عدنان یوسف القدسی برنده مناقصه ساخت و ساز شد.

شیخ عبدالله السلیم الصباح، امیر کویت، در سفری به عراق در سال ۱۹۶۴، ۱۰۰۰۰۰ دینار عراقی برای حمایت از خانواده‌های افسران کشته شده اهدا کرد. این مبلغ به ساخت مسجد اختصاص داده شد و ۶۰۰۰۰۰ دینار دیگر نیز برای تکمیل بودجه اختصاص یافت. این مسجد رسماً در ۲۰ سپتامبر ۱۹۶۸ افتتاح شد. امروزه، اطراف آن را باغ‌های محوطه‌سازی شده احاطه کرده‌اند.

این محراب حدود ۱.۵ متر بالاتر از سطح زمین قرار دارد و از طریق یک راه پله پهن از سنگ مرمر سفید قابل دسترسی است. در جلوی ورودی اصلی، حیاطی مزین به ستون‌های مرمری و یک لوستر زیبا قرار دارد. آیاتی از سوره یاسین بر روی سنگ ورودی حک شده است، در حالی که فضای داخلی با آیاتی از سوره الرحمن و آیه الکرسی که در سال ۱۹۶۸ (۱۳۸۸ هجری قمری) توسط خوشنویس مشهور هاشم محمد البغدادی نوشته شده است، تزئین شده است.

سالن نماز مستطیل شکل است و حدود ۱۰۰ متر طول و ۵۰ متر عرض دارد و توسط ۹۸ ستون مرمر سفید نادر پشتیبانی می‌شود. بین ستون‌ها یک لوستر عظیم آویزان است. سقف با تزئینات و کتیبه‌های خیره‌کننده‌ای پوشیده شده است که با دقت توسط صنعتگران ماهر مصری ساخته شده‌اند.

این مسجد دارای یک محراب زیبا و یک منبر ساخته شده از چوب ساج مرغوب است که هر دو در مصر ساخته شده‌اند. طبقه بالا شامل یک نمازخانه اختصاصی برای زنان، علاوه بر چندین سالن بزرگ، یک فضای نماز تابستانی در فضای باز و اتاق‌هایی برای امام و واعظ است. این مسجد دارای سه ورودی خارجی است که ورودی اصلی آن توسط دو مناره که هر کدام ۴۰ متر ارتفاع دارند، احاطه شده است. یک گنبد بزرگ مرمر سفید، سقف مرکزی را پوشانده است که توسط دو گنبد کوچکتر در دو طرف آن قرار دارد. در قسمت پشتی، وضوخانه، سرویس بهداشتی و سه اقامتگاه برای کارکنان مسجد در کنار گورستانی که شهدای ام الطبول در آن دفن شده‌اند، قرار دارد.

پس از حمله سال ۲۰۰۳ به عراق، این مسجد توسط نیروهای اشغالگر هدف قرار گرفت، چندین بار مورد حمله قرار گرفت و به طور موقت تعطیل شد. حتی به یک پادگان نظامی تبدیل شد. در این دوره، نام آن برای مدت کوتاهی به مسجد ابن تیمیه تغییر یافت. سرانجام، نمازهای منظم، از جمله نمازهای جماعت جمعه و عید، از سر گرفته شد.

در ۲۳ فوریه ۲۰۰۶، پس از بمب‌گذاری حرم عسکریین در سامرا، این مسجد توسط شبه‌نظامیان فرقه‌ای مورد حمله قرار گرفت. خوشبختانه، این حمله هیچ آسیب ساختاری به بار نیاورد.