کلیسای العقیصر

کلیسای عقیصر در قلب صحرای غربی در منطقه العین التمر، ۷۰ کیلومتری جنوب غربی استان کربلا و ۵ کیلومتری قلعه معروف عقیضر واقع شده است.

این کلیسا یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای خاورمیانه است و مطالعات نشان می‌دهد که ساخت آن به اواسط دهه ۴۶۰ میلادی، تقریباً صد و بیست سال قبل از ظهور اسلام، برمی‌گردد.

این کلیسا توسط شورشیان مسیحی فرقه نسطوری علیه کلیسای بیزانس ساخته شد که در زمان حکومت لخمید منذر که بین سال‌های ۲۶۸ تا ۶۳۳ میلادی امتداد داشت، امنیت و آزادی برای انجام مراسم و عبادت خود یافتند. این حکومت تابع دولت ساسانی بود و مسیحیت را می‌پذیرفت. نسطوری‌گرایی در آن دوران رونق گرفت و این امر با استقبال ایرانیان ساسانی از این فرقه، که در آن زمان علیه رومی‌هایی که به ارتدکس پایبند بودند، می‌جنگیدند، تسهیل شد.

این کلیسا بر اساس سیستمی که در کلیساهای باستانی به عنوان "باسیلیکا" شناخته می‌شود، ساخته شده است که از معابد باستانی عراق در تمدن‌های بابلی و سومری الهام گرفته شده است، جایی که یک راهروی اصلی از مرکز ساختمان عبور می‌کند و اتاق‌ها و راهروها در دو طرف آن توزیع شده‌اند و به یک محراب دعا رو به اورشلیم ختم می‌شوند. دیوارهای کلیسا از ترکیبی از سنگ، خاک رس و خاکستر تشکیل شده است که به صورت دفاعی و به شکل مستطیلی به طول ۷۵ متر و عرض ۱۵ متر ساخته شده‌اند. مساحت کل کلیسا تقریباً چهار هزار متر مربع است، در حالی که ارتفاع بلندترین قسمت‌های آن به حدود هشت متر می‌رسد.

علاوه بر محراب رو به اورشلیم که بالاتر از بقیه کف کلیسا قرار دارد، هنوز آثاری از کتیبه‌های آرامی بر روی دیوارهای آن باقی مانده است. همچنین شامل یک مدرسه، یک محل شستشو برای مردگان و یک محل دفن برای خادمان کلیسا بوده است.

در خارج از دیوار کلیسا، کلیسای دیگری کشف شده است که به مراسم تدفین مسیحیان اختصاص داشته است و در آن ده‌ها قبر رو به اورشلیم یافت شده است. تپه‌های زیادی در نزدیکی این دو کلیسا وجود دارد که نشان دهنده وجود یک شهر کامل است که زمانی آنها را احاطه کرده بود.

در سال دوازدهم هجری، هنگامی که خالد بن ولید با مردم عین التمر جنگید و قلعه مستحکم آن را محاصره کرد، گروهی از مردم را در کلیسا یافت و آنها را به اسارت گرفت. در میان این اسیران، چهره‌هایی بودند که بعدها در ساختن تمدن اسلامی نقش داشتند، از جمله سیرین، پدر فقیه محمد بن سیرین؛ نصیر، پدر فرمانده مشهور موسی بن نصیر؛ و یسار، پدربزرگ محمد بن اسحاق، نویسنده سیرت پیامبر.

این مکان بین سال‌های ۱۹۷۶ و ۱۹۷۷ کشف شد. مسیحیان سالانه در ایام کریسمس برای برگزاری مراسم عشای ربانی به آنجا می‌آمدند، با وجود اینکه سقف‌های آن مدت‌ها پیش از بین رفته بود. با این حال، دیوارها و ویرانه‌های آن هنوز پابرجا هستند و تاریخ باستانی کربلا را روایت می‌کنند.

اگرچه این کلیسا امروزه از بی‌توجهی و کارهای حفاری ناقص رنج می‌برد، با وجود گذشت چهل سال از کشف آن، درخواست‌ها برای ثبت کلیسای العقیصر در فهرست میراث جهانی یونسکو همچنان ادامه دارد و طرفداران آن تأکید می‌کنند که این کلیسا نه تنها متعلق به مسیحیان، بلکه متعلق به تمام جهان است.