دەروازەی مەشکی / ئەلمەسقا

دەروازەی مەشکی، یان "مەشکی" وەک لە دەقە ئاشوورییەکان ناسرابوو، یەکێکە لە دەروازە شوێنەوارییەکانی شاری موسڵ لە ناوەندی پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق، یەکێکە لە دەروازە کۆنەکانی نەینەوا، دەکەوێتە لای ڕۆژئاوای دیواری شارەکە. ناوەکەی لە بەکارهێنانی بۆ ئاودانی ئاژەڵ لە نزیک ڕووباری دیجلە وەرگرتووە کە نزیکەی کیلۆمەتر و نیوێک لە ڕۆژئاوای وڵاتەکەیەوە دوورە، ئەمەش ئەرکی ڕۆژانەی لە ژیانی دانیشتوانی پایتەختی ئاشووردا ئاشکرا دەکات.

لە ساڵی ١٩٦٨ دۆزرایەوە، کاتێک دەسەڵاتی گشتی بۆ دێرین و میرات هەڵکۆڵینێکی بەرفراوان و گشتگیری ئەنجامدا، هەموو تایبەتمەندییەکانی دەروازەکە دەرکەوت. دەرگای چوونە ژوورەوەی دەروازەکە بە هۆڵێکی گەورەوە دەبەسترێتەوە، دەروازەی چوونە ژوورەوە و دیوارەکانی کۆریدۆرەکەش لە ناوەوە بە پارچە مەڕمەڕەکان ڕازاوەتەوە کە ناوی پاشا سەناخەریب نووسراوە. تاوەری گەورەی بەردی لە هەردوو لا دەروازەکە دەورە داوە.

ئەم دەروازەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشووری نوێ لە سەردەمی پاشا سەناحریب لە دەوروبەری ساڵی ٧٠٠ پێش زایین، کە نوێنەرایەتی بەشێک لە سیستەمێکی بەرگری توند دەکات کە گەورەترین پایتەختی دەورە داوە کە جیهانی کۆن لەو کاتەدا ناسیبووی.

داعش لە ساڵی ٢٠١٦ ئەم دەروازە شوێنەوارییە کۆنەی لەناوبرد. بەڵام ئەو وێرانکارییەی کە مەبەست لێی سڕینەوەی مێژوو بوو سەرسوڕهێنەرێکی گەورەی ئاشکرا کرد، کاتێک تیمی هەڵکەندنی هاوبەشی ئەمریکی و عێراقی دەستیان بە کاری ئاوەدانکردنەوە کرد، لە قووڵایی داروپەردوودا هەشت تابلۆی مەڕمەڕیان دۆزییەوە کە مێژووەکەیان بۆ نزیکەی ٢٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، بە نەخشاندنی دیواری زۆر ورد ڕازاوەتەوە کە دیمەنی شەڕی سەردەمی پاشاکانی ئاشووری نیشان دەدات، هەروەها باخەکانی ترێ و... خورمای خورما.

هەروەها حەوت نەخشاندنی دیواری زیادە لە هەمان سەردەمی ئاشوورییەکان دۆزرایەوە، کە دیمەنی پیاوان لە شوێنی شەڕ و دار زەیتون و ترێ و دیواری شارەکانی تێدایە.

شوێنەوارناسان پێیان وایە ئەم تابلۆ مەڕمەڕییە نێژراوانە بەشێک بوون لە کۆشکی بەناوبانگی سەنحریب کە هاوتەریب بوو لەگەڵ دەروازەکە، دەروازەی مەشکی دەکاتە دەروازەیەک بۆ مێژوو بە دوو مانا: مێژوویی و وشەیی لە یەک کاتدا.

ئەرکی شوێنەواری هاوبەش بەردەوامە لە کارەکانی لە شوێنەکەدا وەک بەشێک لە پڕۆژەی ئاوەدانکردنەوە بە سەرپەرشتی پشکنەری دێرین و میراتی نەینەوا بە هاوکاری لەگەڵ فەرمانگەی ڕاوێژکاری ئەندازیاری لە زانکۆی موسڵ، کە لەلایەن دامەزراوەی عەلەفەوە پارەی بۆ دابین دەکرێت، بە ئامانجی نۆژەنکردنەوەی ئەم بینا شارستانییە وەک هێمایەک بۆ مێژووی هاوبەشی دانیشتوانی موسڵ.