دێری خانمی کاتژمێر (ئەلساعە)

کەنیسەی لاتینی، یان کڵێسای کاتژمێری باوکانی دۆمینیکان، دەکەوێتە کەرتی باشووری موسڵی کۆن. ناوی "کڵێسای کاتژمێر" لە یادەوەری خەڵکی موسڵدا هەڵگرتووە، چونکە زەنگە بەناوبانگەکەی بۆ دەیان ساڵ کاتەکەی بە تەواوی شارەکە بەخشی.

بوونی دۆمینیکانەکان لە موسڵ دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٥٠، کاتێک یەکەم میسیۆنی باوکانی دۆمینیکانی ئیتاڵی بە فەرمانی پاپا گەیشتنە میزۆپۆتامیا، لەلایەن بنەماڵەی جەلیلی، فەرمانڕەواکانی شارەکەوە پێشوازی لێکرا. دۆمینیکانی فەرەنسی لە ساڵی ١٨٥٩ەوە شوێنیان گرتەوە، لە ساڵی ١٨٦٢ یەکەم چاپخانەیان لە عێراق دامەزراند، کتێبیان بە زمانەکانی عەرەبی و کوردی و سریانی بڵاوکردەوە، لە نێو بەرهەمەکانیدا یەکەم کتێبی پیرۆز بە زمانی عەرەبی لە عێراقدا بوو.

بەردی بناغەی کڵێسای سەرەکی ئێستا لە نۆی نیسانی ١٨٦٦ دانرا، لە دووەمی ئابی ١٨٧٣ بە سەرپەرشتی باوک دوڤاڵ و باوک لیۆن پیرۆزکرا. بینایەکی گەورەی سەرنجڕاکێشە لەسەر شێوازی ڕۆمانۆ-بیزەنتین، سێ ناوەند و پێنج بەشی هەیە، پێکهاتەکەی لەسەر چوار جووت ستوونی ستوونی سەربەخۆ وەستاوە کە بە گەڵاکانی ئەکانتۆس ڕازێنراونەتەوە، لە سەرەوەی دوو قوبە نیوەگۆشەیی. دیوارەکانی ناوەوەی بە مەڕمەڕی موسڵ پۆشراوە و ڕووبەری دەرەوەی بە پۆشینی بەردی ڕەنگی زێڕین داپۆشراوە.

لە ساڵی ١٨٧٦ ئیمپراتۆر یوجینی دی مۆنتیجۆ، هاوسەری ناپلیۆنی سێیەم، پارەی پێویستی بۆ دروستکردنی تاوەری زەنگۆڵەکە دابینکرد، کاتژمێرە بەناوبانگەکەش لە ساڵی ١٨٨٠ وەک دیاری حکومەتی فەرەنسا دانرا و کاتەکەی بەخشی بە هەموو خەڵکی موسڵ. لە حەوشەی کڵێساکەدا کۆپییەکی وردی گرۆتۆی لۆردس هەیە کە پەیکەری خاتوونی موعجیزەمان تێدایە، کە مەسیحییەکان و موسڵمانان و ئێزیدییەکان بە هەمان شێوە سەردانی دەکەن بۆ نوێژ و نیعمەت.

دەوروبەری کڵێساکە لە کۆمەڵگەیەکی تەواو پێکهاتبوو کە خانەقای باوکان، خانەقای خوشکەکان، قوتابخانەی کوڕان، نەخۆشخانە، دەرمانخانە، خانەی هەتیو و پۆلەکانی تێدابوو. هەروەها بیناکە کریپتێکی تێدایە کە گۆڕی ژمارەیەک باوکی دۆمینیکانی تێدایە کە لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ بۆ ١٩١٦ شایەتحاڵی جینۆسایدی ئەرمەن و ئاشوورییەکان بوون و لە نووسینەکانیاندا بەڵگەیان لەسەر کردووە.

خانەقاکە لە ساڵی ٢٠٠٠ نۆژەنکرایەوە، بەڵام داگیرکردنی موسڵ لەلایەن داعشەوە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٧ ئەم شاکارە تەلارسازییەی بۆ داروپەردوو بچووک کردەوە. پشتیوانەکانی تاوەری زەنگۆڵە و میکانیزمی کاتژمێرەکان دزران، کڵێساکە تێکدرا و قوربانگا سەرەکی و لاوەکییەکانی وردکران، پانێڵە مەڕمەڕییەکان لەیەکتر دڕاون یان دزران، گرۆتۆی لۆردس و پەیکەرەکەی لە بیست و چوارەمی نیسانی ٢٠١٦ بە تەقەمەنی لەناوبران، خانەقاکەش گۆڕدرا بۆ ناوەندێکی ئەشکەنجەدان. بەڵام سەرەڕای هەموو ئەمانە کڵێساکە نەڕووخا، وەک مەنارەیەک وەستابوو و شایەتحاڵی ئازارەکەی بوو.

دوای ئازادکردنی موسڵ، یونسکۆ بە پاڵپشتی فەرەنسی پڕۆژەی ئاوەدانکردنەوەی گرتە ئەستۆ و لە ساڵی ٢٠٢٥دا جارێکی دیکە زەنگی کاتژمێری کڵێسا لە ئاسمانی موسڵ بیسترا، لە ڕێگەی ئەوانەوە یادەوەری شارەکە و دەنگە خۆشەویستەکەی دەگەڕێنێتەوە کە نەوەکان بە ڕیتمی لێدانەکانی ژیاوە.