مزگەوت و مەقامی نەبی دانیال

مزگەوتی پێغەمبەر دانیال دەکەوێتە ناوچەی حودەیرە ئەلسەدا لە موسڵ، بە تایبەتی لە گەڕەکێک کە لە مێژوودا بە گەڕەکی جولەکەکان ناسراوە.

یەکێکە لە کۆنترین مزگەوتەکانی شارەکە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدان ساڵ لەمەوبەر. باس لەوە دەکرێت کە لە بنەڕەتدا کڵێسا بووە پێش ئەوەی بکرێتە مزگەوت لە سەردەمی ئیسلامیدا، هەروەها بە فەرمی لە تۆماری خانووبەرە و شارەوانی موسڵدا لە ژێر ناوی مزگەوتی پێغەمبەر دانیال تۆمار کراوە.

مزگەوتەکە پەیوەستە بە ناوی پێغەمبەر دانیال کە پێغەمبەرێکە بۆ بەنی ئیسرائیل نێردراوە و نەوەی پێغەمبەر داود بووە. لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین ژیاوە، ئەو کاتە لەلایەن سەربازەکانی نەبوخودنەسری پاشای بابلەوە بە دیل گیراوە و لە دەربارەکەی دانراوە. لەوێدا شارەزا بوو لە زانست و زمانی کلدانەکان و لە لێکدانەوەی خەونەکاندا سەرکەوتوو بوو تا پێگەیەکی تایبەتی لەگەڵ پاشا بەدەستهێنا.

سەبارەت بە شوێنی ناشتنی چەندین گێڕانەوە هەیە، یەکێکیان ئاماژەیە بۆ شاری سوسە لە ئێران، یەکێکی دیکەیان بۆ قوبرس و سێیەمیشیان شوێنی پشوودانی بە شاری موسڵەوە دەبەستێتەوە، کە مزگەوتە بەناوبانگەکەی تا ئەمڕۆش ناوی ئەوی لەسەرە. ڕیوایەتە ئیسلامییەکان باس لەوە دەکەن کە پێغەمبەر محەمەد فەرموویەتی: "هەرکەسێک ڕێنمایی دانیال بکات، مژدەی بەهەشتی پێبدات"، ئەمەش ڕەنگدانەوەی ئەو وێستگە بەرزەیە کە ئەم پێغەمبەرە بەڕێزە لە ویژدانی ئیسلامیدا هەڵیگرتووە.

لە بنەڕەتدا پەرستگایەکی جولەکەکان بووە، پاشان کڵێسایەکی مەسیحی بووە، پێش ئەوەی لە سەردەمی ئیسلامیدا بکرێتە مزگەوت. دوو قوبە و سێ منارە و چوار مەزارگەی تێدایە کە دەگەڕێتەوە بۆ دانیال و حەنانیا و ئەزرا و میکائیل پێغەمبەرانی بەنی ئیسرائیل. منارەکەی کە لە سەردەمی عوسمانییەکان لە خشت دروستکراوە، وەک هێمایەکی گەشتیاری بەرز دەبێتەوە کە لە هەموو بەشەکانی قەڵاکەدا دیارە، هەروەها بە کەوانە و خەزنەکان دەورە دراوە کە شێوازەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییەکانی سەردەمی مەغۆلەکان یان سەرەتای سەردەمی تەیموریەکان لە سەدەی نۆیەمی کۆچی.

مزگەوتی پێغەمبەر دانیال لە موسڵ زۆر سەردانیکەری شارەکە و پارێزگارەکانی دراوسێ و وڵاتانی دەوروبەری سەردانی دەکەن، ئەمەش ئەو پێگە ڕۆحییە پشتڕاست دەکاتەوە کە ئەم ناوە دێرینە لە ویژدانی ناوچەکەدا هەیەتی. هەروەها ئەو گەڕەکە جولەکانەی کە تێیدا وەستاوە، شایەتحاڵی چینە کەڵەکەبووەکانی مێژوو و هەمەجۆریی شارستانییە کە موسڵ بە درێژایی سەدەکان ناسیویەتی، بەو پێیەی ئەم ناوچەیە لە یەک کاتدا پەرستگا و مزگەوت و کڵێساکانی کۆکردەوە، هەروەک چۆن شارەکە لە ژیانیدا ڕۆڵەکانی ئایین و کولتوورە جیاوازەکانی کۆکردەوە کە پێکەوە ڕووخساری شارستانی ڕەسەنی موسڵیان لە قاڵب داوە.