گردی پێغەمبەر یونس

تەپۆڵکەی پێغەمبەر یونس، یان تەپۆڵکەی تەوبە (تێڵ التوبە)، تەپۆڵکەیەکی شوێنەواریی بەرزە لە دیوی ڕۆژهەڵاتی شاری موسڵ، چینەکانی شارستانیەتی یەک لە دوای یەک لە ماوەی هەزاران ساڵدا کەڵەکە دەکەن، ئەمەش وایکردووە ببێتە یەکێک لە هەمەچەشنترین و قووڵترین شوێنەکانی میزۆپۆتامیا.

مێژوو باس لەوە دەکات کە ئەم تەپۆڵکە بە تەل التوبە (تەپۆلی تەوبە) ناسرابوو، کە پێغەمبەر یونس و گەلەکەی لەوێ وەستابوون و بانگی خودایان دەکرد تا سزاکەیان لێ هەڵگیرا.

پاشان ئاشوورییەکان لە سەردەمی پاشا ئەسارحەدۆن یەکێک لە گرنگترین کۆشکەکانیان لەسەر ئەم تەپۆڵکە دروستکرد. دوای ڕووخانی نەینەوا لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین کۆشکەکە وێران بوو، بەڵام خەڵکی نەینەوا شوێنی نیشتەجێبوون و پەرستگایان دروستکرد و بە دیوارێک لە سەروویەوە دەورەیان دا، بۆیە بە قەڵای ڕۆژهەڵات ناسرا.

دوای بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحی، مەسیحییەکان خانەقایەکیان لەو شوێنە دامەزراند بە ناوی خانەقای پێغەمبەر یونس (یونس). کاتێک موسڵمانان موسڵیان کردەوە مزگەوتێکی جەماعەتیان لە تەنیشت خانەقاکە دروستکرد، کە بە مزگەوتی تەوبە ناسراوە، پاشان مزگەوتی یونس. خاتوون جەمیلە کچی ناسر ئەلدەوڵە ئەلحەمدانی نۆژەن کردەوە و چەندین وەقفی بۆ دامەزراند. هەروەها شازادەی موسڵ مەودودی کوڕی توغتکین لە سەرەتای سەدەی شەشەمی کۆچیدا مەزارگەیەکی لەناو ئەو ناوچەیەدا دامەزراند.

کاتێک داعش لە ساڵی ٢٠١٤ مزگەوتی پێغەمبەر یونسی تەقاندەوە و ئەندامەکانی دەستیان کرد بە هەڵکەندنی تونێل لە ژێر تەپۆڵکەکەدا بۆ دەستگەیشتن بە شوێنەوارەکان، ئەو وێرانانە شتێکی سەرسوڕهێنەریان ئاشکرا کرد کە کەس پێشبینی نەدەکرد: گایەکی گەورەی باڵدار کە لەسەر ئەژنۆی خۆی لە قووڵایی تەپۆڵکەکەدا، چل مەتر لە ژێر زەویدا، ئەژنۆی دابوو، یەکێک لە پەیکەرەکانی لاماسوس کە ئاشوورییەکان بوو پارێزەرانی دەروازەکانی کۆشکی پاشا ئیسارهادۆن. ئەم گا باڵدارانە بە ڕووخساری مرۆڤەوە لەلایەن ئاشوورییەکانەوە لە هەموو دەروازەیەکی شارە قەڵادارەکانیان دادەنران بۆ پاسەوانی دەرگای چوونە ژوورەوە و دوورخستنەوەی خراپەکاری بەپێی باوەڕەکانیان.

هاوکات لەگەڵ دۆزینەوەکەدا دۆزینەوەی حەوت تەختەی مەڕمەڕ بوو کە وێنەکێشانی سەربازانی ئاشووری و خورما و هەنار و هەنجیریان لەسەر نووسرابوو، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆشکی سەنحەریب، کە لە چینە قووڵەکانی ئەم تەپۆڵکەدا نێژراون کە لە شارستانیەتەکانی مرۆڤایەتی تێر بووە. مێژوونووسان پشتڕاستی دەکەنەوە کە ئەم سەریەککەوتنە شارستانییە یەک لە دوای یەکە نوێنەرایەتی دژایەتییەک ناکات بەڵکو زیاتر تایبەتمەندی ئەم شوێنە ناوازەیە، کە لە سەرانسەری سەردەمە یەک لە دوای یەکەکانیدا چەندین ناسنامەی لە یەک شوێندا لە باوەش گرتووە.