Laliş Tapınağı

Kürtçe'de "Lalish" kelimesi kutsal yer anlamına gelir ve Yezidi dini metinlerinden birinde "Lalish kar kanyate" ifadesiyle anılır; bu da "ve Lalish'i temel yaptı" anlamına gelir. Yezidi mitolojisinde burası meleklerin yerleştiği ilk yer ve Tanrı'nın evrenin mayası, dünyanın yaratıldığı başlangıç noktası olarak kabul edilir.

Tapınak, Musul'un yaklaşık altmış kilometre kuzeyinde ve Duhok'un elli kilometre doğusunda, deniz seviyesinden yaklaşık üç bin metre yükseklikte, Arafat, Hazrat ve Masht olmak üzere üç yoğun ormanlık dağla çevrili, tatlı su kaynaklarıyla dolu büyüleyici bir dağ vadisinde yer almaktadır.

Tapınağın eskiliği konusunda görüşler farklılık göstermektedir. Bazıları MÖ ikinci veya üçüncü yüzyıla dayandırırken, diğerleri tarihinin altı bin yıldan fazla uzandığına inanmaktadır. Orijinal tapınak yapısı, tarih boyunca tapınağın aydınlatması için kullanılan zeytinyağının depolandığı dağa oyulmuş odalardan biridir. Bu odada, üzerinde Mithra'nın tahtı ve halkası bulunan, oyma taştan bir bank şeklinde bir minber, yanında güneye bakan kayaya oyulmuş bir mihrap ve duvarlarda sırlarını açığa çıkarmayı bekleyen eski biçimler ve semboller bulunmaktadır.

Bu, Irak'ta ve dünyada Yezidi dininin tek ve en önemli tapınağıdır ve onlar için yeryüzündeki en kutsal yerdir, en yüce manevi referans noktalarını temsil eder.

Yezidiler, yedi gün süren bir yolculukla ömürlerinde bir kez buraya hac ziyareti yaparlar; bölgede yaşayan Yezidiler ise her yıl sonbaharda 23 Eylül ile 1 Ekim tarihleri arasında hac ziyareti gerçekleştirirler.

Tapınak, yedi kutsal meleği simgeleyen ve Tanrı'nın birliğine atıfta bulunan "zunuj" veya güneş ışını iplikleri adı verilen yedi oyma çizgi içeren konik şekilli kubbelerin ortaya çıktığı nadir bir mimari tarzıyla öne çıkar. Kubbe, Yezidi dininde kutsal statüsü nedeniyle güneşe dönük, yılın aylarını gösteren on iki çizgiden oluşabilir ve kutsal bir sembol olarak altın bir hilal ile taçlandırılır.

Kubbe, dört yönü ve dört elementi (hava, su, ateş ve toprak) simgeleyen kare veya dikdörtgen bir kaide üzerinde durur; bunun üzerinde, evrenin yuvarlaklığını ve kutsal güneş diskini gösteren bir veya birkaç daire ile merkezlenmiş bir sekizgen bulunur.

Ana kapının önünde, her biri beş metre yüksekliğinde yedi kireçtaşı sütunla çevrili, Hallan taşıyla döşenmiş geniş bir eyvan vardır; her sütun yedi meleği simgeler.

Alanın her iki tarafında da, Yezidiler için kutsal gün olan Çarşamba günleri yakılan "fatayil" yerleri, yani lambalar bulunur. Yezidi felsefesine göre, güneşin ışığı Tanrı'nın ışığıdır; bu nedenle tapınağın bekçisi, güneşin ışığını tapınağa geri döndürmek için her gün gün batımından önce 365 lamba yakar.

Tapınakta, Yezidi dininin önde gelen din reformcusu ve bu vadiye çekilerek dinde birçok yeni ilke ortaya koyan Şeyh Adi ibn Musafir Al Hakkari'nin mezarı bulunmaktadır. İçerisinde, yedi basamakla inilen derin bir mağaranın içindeki ana kanala akan bir su kaynağı vardır. Alanın en yüksek noktasında, "Khana deh ana" yani "Kavanozlar Evi" olarak bilinen, yağın depolandığı ve bazı lambalarının üç yüz yıldan daha eski olduğu, tapınağın en eski yeri bulunmaktadır.