Peygamber Yunus Camii (Yunus)

Peygamber Yunus (Yunus) Camii, Kuran-ı Kerim'de bahsedildiği gibi, kendisine inanan ve azaptan kurtulan yüz bin kişiye gönderilen Peygamber Yunus'un adıyla anılan, Irak'ın tarihi ve arkeolojik camilerinden biridir.

Bazı tarihi kaynaklar, ilk inşasının Hicri 17 yılında Halife Ömer ibn Hattab döneminde gerçekleştiğini ve bu nedenle Hicri 16 yılında inşa edilen Ömer Camii'nden sonra Musul'daki ikinci cami olduğunu belirtmektedir. Ancak, tarih araştırmacısı İbrahim Gazel, inşa tarihiyle ilgili belgelenmiş bir bilgi olmadığını doğrulamaktadır; tarihçi Ebu Zekeriya el-Azdi (Hicri 334 yılında vefat etti), caminin Hicri 3. yüzyılda veya daha öncesinde inşa edildiğini belirtmektedir.

Cami, bir tepenin üzerine inşa edilmiş olup, şehrin önemli yapıları arasında belirgin bir konuma sahiptir. Teraslı yapısı, ilahi olana doğru manevi bir yükselişi çağrıştırırken, dış duvarları sarımsı beyaz Hallan taşlarıyla kaplıdır. Mimari tasarımı Türk mimarisine yakınlık göstermektedir. Ana avlusu, altı ardışık teras aşamasıyla sokak seviyesinden yaklaşık 18 metre yukarıya yükselirken, minaresi avlu seviyesinden yaklaşık 40 metre yukarıya yükselmektedir.

İslam Devleti örgütü (IŞİD), 24 Temmuz 2014'te camiyi havaya uçurarak iç ve dış duvarlarına patlayıcılar yerleştirdi, ibadet edenlerin ayrılmasını ve sakinlerin en az 500 metre uzağa taşınmasını emretti. Saniyeler içinde türbe enkaz yığınına dönüştü.

Irak ordusu 2017'de Musul'un doğusunu geri aldığında, arkeologlar enkazın altında IŞİD'in eserlere ulaşmak için kazdığı elliden fazla yeni tünel buldu. MÖ yedinci yüzyıla ait gömülü bir saray, Asur krallarının karargahı, Kral Esarhaddon Sarayı ortaya çıkarıldı. Esarhaddon ve Ashurbanipal krallarının isimlerini taşıyan taş tabletler, Asur saraylarının girişlerini koruyan kanatlı boğalar olan "Lamassu" heykelleri ve başka hiçbir yerde bulunmayan, tam yüz tasvirleriyle gösterilen kadın figürlerinin eşsiz gravürleri burada bulundu.

3 Nisan 2026'da, cami yıkımından 12 yıl sonra, Musul ve komşu şehirlerden binlerce kişinin katılımıyla yeniden açıldı. Musul halkı, devletin hiçbir masraf üstlenmeden, bağışlarla yeniden inşasını tamamen finanse etti. Yeniden inşa süreci dört yıldan fazla sürdü. Mimar Dr. Ahmad Al Omari, iç tasarımını kemerler, tonozlar ve Musul taşı gibi geleneksel Musul mimari tarzına dayandırdı; sütun başlıkları ise Peygamber Yunus'un kıssasından ve Allah'ı yüceltenler arasında olmasından esinlenerek tesbih kavramını yansıtıyor. Sünni Vakfı ile Ninova Antik Eserler Müfettişliği arasında yapılan anlaşma, Esarhaddon Sarayı'nın bulunduğu alanın, dini mirası Asur mirasıyla birleştiren açık bir kültür müzesine dönüştürülmesini öngörüyordu; böylece Musul, IŞİD tarafından yıkılan tarihi camilerinin büyük bir kısmını geri kazanmış oldu.