Rabban Hormizd Manastırı

Manastır, Irak'taki en eski Hristiyan manastırlarından biri olarak kabul edilir ve yapımı, Patrik II. İsho'yahb dönemine, yani İslam fetihleri yıllarına, 640 yılına, yani yedinci yüzyıla kadar uzanmaktadır. Manastır, özellikle onuncu ve on birinci yüzyıllarda, Pers, Orta Asya ve Çin'de milyonlarca insanı kapsayan doğuya doğru genişleyen bir kilisenin merkezi haline gelerek, Doğu Kilisesi'nde seçkin bir konuma sahipti. Manastırcılığın ana manastırı ve kilisenin eski bir medeniyet ve tarihi mirası olarak kabul edilir.

Bu manastır, bir mücevher kutusuna yerleştirilmiş bir inci gibi görünmektedir. Dördüncü yüzyılda yaşamış Aziz Mar Mikha Al Nuhudri, onu meleklerin üzerinde yükselen, Alqosh dağının yarıklarında yuva yapan ve manevi nesiller doğuran büyük bir kartala benzeterek kehanette bulunmuş ve adını anan herkesin her türlü acı ve hastalıktan iyileşeceğini söylemiştir.

Manastırın kurucusu Aziz Rabban Hormizd, Kudüs'e hac yolculuğuna çıkmış bir Pers keşişiydi. Musul'da tanıştığı üç keşiş, yolculuğunun yönünü değiştirerek doğuya doğru yönelmesine ve yaklaşık 39 yıl, bunun 32 yılını bir inziva hücresinde geçirerek keşiş olmasına neden oldu.

Yolculuğu daha sonra onu Alqosh Dağı vadisine götürdü; burada kendisi ve öğrencisi Abraham, daha sonra Aziz Pınarı olarak bilinen bir pınarın yakınında, her biri pınarın yakınındaki bir mağaraya yerleşti. Abraham kendi manastırını kurmak için Batnaya'ya taşınmadan önce, Hormizd orada yalnız kaldı. İnsanlar kısa sürede ondan kutsama ve şifa dilemeye başladılar ve birçok genç erkek ve keşiş ona katıldı; manastır basit bir inziva yerinden birçok hücreye, sonunda da yüz keşişi barındıran büyük ve geniş bir manastıra dönüştü.

Rabban Hormizd doksan yaşında öldü ve basit bir türbeye gömüldü; depremler nedeniyle daha sonra manastırdaki mevcut yerine taşındı. Şefaati bugün bile aranmaktadır.

Rabban Hormizd Manastırı, Ninova Valiliği'nin kuzeyindeki Alqosh şehrinin yaklaşık üç kilometre kuzeydoğusunda ve Dicle Nehri'nin doğu kıyısından on kilometre uzaklıkta, Alqosh Dağı'nın 815 metre yüksekliğindeki sarp kayalık bir yamacın üzerinde yer almaktadır. Güney tarafından Ninova Ovası'nın çöl ufkuna bakan manastırın, Musul'un kırk kilometre uzakta göründüğü manzarası vardır; kuzeyden ise eski Asur sınırları ve Irak-Türkiye-İran uluslararası sınırları boyunca uzanan bir dağ kütlesine yaslanmaktadır.

Manastırı çevreleyen dağ, kayaya oyulmuş yaklaşık dört yüz inziva hücresi ve mağara evinden oluşan geniş bir ağla kaplıdır; bunlardan kırkı hala ayaktadır. Keşişler, hücrelerini altı katlı bir teras şeklinde düzenlemiş ve her hücrenin önünde küçük bir bahçe, içinde yatak olarak kullanılan kilden yükseltilmiş bir platform, manevi kitapları saklamak için bir niş ve bazen de yazı yazmak ve okumak için bir taş masa bulundurmuşlardır. Sadece üzerine yapılar inşa edilmiş değil, keşişlerin yaşadığı bir dağ.

Mevcut manastır kompleksi, en belirgin olanları geniş bir revakı ve litürjik çizgilerle oval şekilli kutsal mekanı olan Kutsal Üçlü Salonu, 1820 yılında inşa edilen Dört İncilci Salonu ve manastırda kurulan ilk şapel olarak kabul edilen Mar Antonios Salonu'nun yanı sıra, yarısı oyulmuş, yarısı taş ve sıva ile inşa edilmiş bir mağara olan Rabban Hormizd inziva yeri de dahil olmak üzere birçok kilise içermektedir.

Manastırda, üzerinde Süryanice bir yazıt bulunan taş kemerle taçlandırılmış, oyma ve renkli taş bir sunak şeklinde Rabban Hormizd türbesi bulunmaktadır: "Burada, şanlı babamız, Doğu'nun parlak ışığı, İsa'nın yedinci yüzyılından muzaffer Rabban Hormizd yatmaktadır." Manastır ayrıca, 1497'den 1804'e kadar Doğu Kilisesi'ni yöneten Baba Evi'nden dokuz patriğin hayatlarını belgeleyen dokuz mermer levhanın bulunduğu Patrikler Mezarlığı'nı da içerir. En belirgin özelliklerinden biri, vadiye ve ovaya bakan kayaya oyulmuş büyük eyvan ve manastırdaki tek su kaynağı olan yağmur suyunu depolayan büyük sarnıçlardır.

Manastırın tarihi, üç döneme ayrılan zorluklarla doludur: yedinci yüzyıldaki kuruluşundan Moğol yıkımına kadar olan eski dönem; 1497'den 1804'e kadar Baba Evi Patrikleri dönemi; ve Abba Gabriel Dambo ile başlayan yenilenme dönemi.

958, 964 ve 978 yıllarında Hakkari Kürtleri kanlı saldırılar düzenleyerek keşişlerin dağılmasına ve birçok manastırın yıkılmasına yol açmıştır. Ardından Timur, 1393 ve 1401 yıllarında Bağdat ve Musul'a saldırdı, manastırı yağmaladı ve keşişlerini dağıttı.

9 Nisan 1553'te, Papa III. Julius'un manastırın başrahibi Yohannan Sulaqa'yı Keldanilerin ilk Patriği olarak atamasıyla manastır olağanüstü bir tarihi önem kazandı ve Keldani Patrikhanesi'nin merkezi haline geldi.

En yıkıcı saldırı ise Nisan 1842'de Amadiya Prensi İsmail Paşa'nın manastırı yağmalamasıyla gerçekleşti; kitaplar yırtılıp yakıldı, keşişler esir alındı ve başrahip hapishanede öldü. 1850 yılında, 1851'deki sellerde binden fazla değerli el yazmasının kaybolmasıyla trajedi tekrarlandı. Bu felaketlerin ardından, Keldani Patriği Joseph Audo VI, 1858'de Alqosh'un kapılarında, bugün Rabban Hormizd'den kurtarılan eserlerle birlikte en önemli Keldani kütüphanelerinden birini barındıran Yeni Hasat Meryem Ana Manastırı'nı kurdu.

2014 yılında, IŞİD Alqosh'a birkaç kilometre uzaklıkta konuşlandı ve Keldani yetkililer, halkı ve mirası korumak için gerekli önlemleri aldı; Moğollara ve Timur'a karşı direnen manastırın düşmesine izin verilmedi.

Manastır, yılın her günü için bir tane olmak üzere üç yüz altmış beş kapıya sahip olmasıyla benzersizdir. Her yıl, Paskalya'dan sonraki ikinci Pazar günü, Hristiyanlar Süryanice'de "Şira" (Nöbet) olarak bilinen bir kutlama için manastıra gelirler; dua ederler ve Kudüs'e giden yolu kaybeden Persli keşiş Mar Hormizd'in anısını kutlarlar, sanki o hala gelenleri karşılıyormuş gibi.