Saatli Meryem Ana Manastırı (El-Saa’a)

Dominiken Rahiplerinin Latin Kilisesi veya Saat Kilisesi, eski Musul'un güney kesiminde yer almaktadır. Ünlü çanı, onlarca yıl boyunca tüm şehre zaman kazandırdığı için Musul halkının hafızasında "Saat Kilisesi" adını taşımaktadır.

Dominikenlerin Musul'daki varlığı, ilk İtalyan Dominiken rahiplerinin Papa'nın emriyle Mezopotamya'ya geldiği ve şehrin yöneticileri olan Celili ailesi tarafından karşılandığı 1750 yılına kadar uzanmaktadır. 1859'dan itibaren yerlerini Fransız Dominikenler aldı ve 1862'de Irak'ta ilk matbaayı kurarak Arapça, Kürtçe ve Süryanice kitaplar bastılar; bunlar arasında Irak'taki ilk Arapça İncil de vardı.

Mevcut ana kilisenin temel taşı 9 Nisan 1866'da atıldı ve 2 Ağustos 1873'te Peder Duval ve Peder Léon'un gözetiminde kutsandı. Üç nefli ve beş bölümlü, Roma-Bizans tarzında görkemli ve etkileyici bir yapıdır; yapısı, akantus yapraklarıyla süslenmiş dört çift bağımsız silindirik sütun üzerine oturmaktadır ve iki yarım küre kubbe ile taçlandırılmıştır. İç duvarları Musul mermeriyle kaplı, dış cephesi ise altın rengi taş kaplama ile örtülüdür.

1876'da, III. Napolyon'un eşi İmparatoriçe Eugénie de Montijo, çan kulesinin inşası için gerekli fonu sağlamış ve ünlü saat, 1880'de Fransız hükümetinin hediyesi olarak yerleştirilmiş ve Musul halkının tamamına zamanı göstermiştir. Kilise avlusunda, Hristiyanlar, Müslümanlar ve Yezidiler tarafından dua ve kutsama için ziyaret edilen, Mucizeler Meryem Ana heykelini içeren Lourdes Mağarası'nın birebir kopyası bulunmaktadır.

Kilisenin çevresi, rahiplerin manastırı, rahibelerin manastırı, bir erkek okulu, bir hastane, bir eczane, bir yetimhane ve sınıfları içeren eksiksiz bir kompleks oluşturuyordu. Bina ayrıca, 1915 ve 1916 yılları arasında Ermeni ve Asurluların soykırımına tanık olan ve bunu yazılarında belgeleyen bir dizi Dominikan rahibinin mezarlarının bulunduğu bir mahzeni de içermektedir.

Manastır 2000 yılında restore edildi, ancak IŞİD'in 2014 ve 2017 yılları arasında Musul'u işgali bu mimari şaheseri enkaza çevirdi. Çan kulesinin destekleri ve saat mekanizması çalındı, kilise tahrip edildi ve ana ve yan sunakları kırıldı, mermer paneller parçalandı veya çalındı, Lourdes Mağarası ve heykeli 24 Nisan 2016'da patlayıcılarla yok edildi ve manastır bir işkence merkezine dönüştürüldü. Ancak tüm bunlara rağmen kilise yıkılmadı, acıya tanıklık eden bir deniz feneri gibi ayakta kaldı.

Musul'un kurtuluşundan sonra UNESCO, Fransız desteğiyle yeniden inşa projesini üstlendi ve 2025'te kilise saatinin çan sesleri Musul semalarında yeniden duyulmaya başladı; bu sayede şehrin hatırası ve nesiller boyu ritmiyle yaşadığı o sevilen sesi geri döndü.