08 هۆڵی پەیکەرسازی ئاشووری

لەم هۆڵەی مۆزەخانەی نیشتیمانی عێراقدا بەرجەستەیەکی زیندوو لە گەورەیی شارستانیەتی ئاشووریدا هەیە، کە لە باکووری میزۆپۆتامیا سەریهەڵداوە و لە هەزارەی سێیەمی پێش زایینەوە ڕەگ و ڕیشە قووڵەکانی درێژکردووەتەوە، لە نێوان سەدەی نۆیەم و حەوتەمی پێش زایین گەیشتووەتە لوتکەی خۆی، پێش ئەوەی پەردەکە بکەوێتە سەر نەینەوای پایتەختە گەورەکەی لەگەڵ کەوتنی لە ساڵی 612 پێش زایین. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەستکەوتە کولتووری و هونەری و تەلارسازی و سەربازییەکانی لە یادەوەری مرۆڤدا چەسپاون و شایەتحاڵی یەکێک لە بەهێزترین شارستانیەتەکانی ڕۆژهەڵاتی نزیکە کۆنەکانن.

دەوڵەتی ئاشووری بە دەسەڵاتی سەربازی بێهاوتای خۆی ناسرابوو، بەو پێیەی دەوڵەتێکی ناوەندی ڕێکخراو و ڕێکخراو بوو، لەسەر بنەمای ئیدارەی توند و لێپرسینەوە و باجدانی ورد. پشتی بە سوپایەکی ڕێکخراو بەستبوو کە زەویەکانی داگیرکرد کە لە کەنداوەوە تا دەریای ناوەڕاست درێژدەبنەوە، پایتەختە گەورەکانی وەک عاشور و نەمرود و نەینەوا دروستدەکرد و پاشاکانیش گرنگییان بە بەڵگەنامەکردنی کردەوە قارەمانییەکانیان دەدا لە نووسراوی بەردی گەورەدا کە دیواری کۆشک و پەرستگاکانی ڕازاندبووەوە، کە وێناکردنی شەڕەکانیان و دیمەنی ڕاوکردنی شێر و ئیبێکس، دەربڕینی دەسەڵات، کۆنتڕۆڵ، و یەکخستنی مرۆڤ و سروشت و خوداوەندەکان.

گا باڵدارەکان (Lamassu) لە دیارترین هێماکانن کە هونەری ئاشوورییەکان بەجێیان هێشتووە پەیکەری بەردی گەورە کە جەستەی گا یان شێر و باڵەکانی هەڵۆ و دەموچاوی مرۆڤ لەگەڵ سمێڵێکی سەرنجڕاکێش تێکەڵ دەکەن. لە دەروازەی کۆشکە پاشایەتییەکان بۆ پاسەوانیکردنیان لە ڕووی ڕۆحییەوە و ترساندنی دوژمنان دانرابوون، کە نوێنەرایەتی هێماکانی هێز و حیکمەت و نەمرییان دەکرد. ئەوان بە گرنگیدانێکی ورد بە وردەکارییەکان نەخشێندرابوون بۆ بەرجەستەکردنی چەمکی ئاشووری دەسەڵاتی خودایی کە لە کەسایەتی پاشادا دەرکەوتووە.

هەروەها لە هۆڵەکەدا پەیکەری گەورەی ڕیلیفی تێدایە کە لە بەردی لیمۆ هەڵکەندراون، کە پانۆرامایەکی تەواو لە هەڵمەتە سەربازییەکان بە سەرۆکایەتی پاشاکانی ئاشووری وەک ئەشورنەسیرپاڵی دووەم و شەلمەنسەری سێیەم نیشان دەدەن. دیمەنی شارستانیەتەکان، داستانەکان، گرتنی سەربازەکان، کاروانەکانی سەرکەوتن و ڕێوڕەسمە ئاینییەکان دەردەکەون، ئەمەش وایان لێدەکات نەک تەنها بەرهەمی هونەری سەرسوڕهێنەر بن بەڵکو تۆمارە مێژووییە وێنەییەکانیش بن کە جیهانبینی ئاشوورییەکان بەڵگەدار دەکەن.

لە دیارترین پێشانگەکانی لێرەدا پەیکەری پاشا ئەشورناسیرپاڵی دووەم، بە جلوبەرگی شاهانەییەوە بە نیگا جێگیرەکەیەوە، هەروەها ستێلی شەلمانسەری سێیەم، کە وردەکاریی وردی فەتحەکانی و ئەو هاوپەیمانییانەی کە دروستی کردووە و ئەو شانشینیانەی کە ژێردەستەی کردووە، لەسەری تۆمارکراون.

ئەم هۆڵە هەم ڕۆحی سەربازی و هەم ڕۆحی هونەری بەرجەستە دەکات، گەشەسەندنی هونەری فەرمی پەیوەست بە دەرباری شاهانە دەردەخات، هەروەها تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە ئاشوورییەکان چۆن هونەر و تەلارسازییان وەک ئامرازێک بۆ دامەزراندنی شکۆمەندی و نەمرکردنی یادەوەری سیاسی و ئایینی بەکارهێناوە، ئەمەش وایکردووە نەینەوا و شارەکانی دیکەیان تەنها ناوەندی حوکمڕانی نەبێت، بەڵکو پایتەختی ڕۆشنبیری و سەروەری و نەزمێکی جیهانی گشتگیر پێش سەردەمی خۆی.