کافێ بەغدادی

“کافێی بەغدادی” ئەوکات و ئێستا زۆر زیاترە لە تەنها شوێنێک بۆ چا یان قاوە. یانەیەکی کراوە و بەناوبانگە کە پیاوان و گەنجانی گەڕەک و پیشەسازی و بازرگانەکان تێیدا کۆدەبنەوە، پەیکەیەکی کۆمەڵایەتی توند گرێدراو پێکدەهێنن کە ڕەنگدانەوەی ژیانی بەغدایە لە سەردەمە جیاوازەکاندا.

یەکەم قاوەخانە لە بەغدا مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٥٩٠، کافێکان لە سەردەمی عەباسیەکاندا نەناسراو بوون و بۆ یەکەمجار لە کۆگا گومرگییەکاندا دەرکەوتن کە بەسترابوو بە قوتابخانەی موستەنسریاوە. پاشان دیمەنەکە پەرەی سەند: لە ساڵی ١٦٠٤دا کافێی حەسەن پاشا لە نزیک مزگەوتی وەزیر دروستکرا و تا ساڵی ١٨٣٤ بەغدا قەرەباڵغی کافێ بوو، کە بوونە ناوەندی کات بەسەربردن و کارلێکی جەماوەری.

کافێکان پێشوازییان لە گەنج و پیر کرد. هەندێک لە خاوەنکارەکان “نەرگیلە” (نێرگەلە)یان دەکێشا، هەندێکی تر چا یان قاوەی عێراقییان دەخواردەوە. یارییەکانی وەک شەترەنج و “تەولی” (باکگامۆن) دەکران و چیرۆکی سەرنجڕاکێش لەلایەن “قەساسین” “چیرۆکنووسە پیشەگەرەکانەوە) دەگێڕدرانەوە.

لە نمایشێکی بینراوی سەرنجڕاکێشی میراتی کافێدا، پەیکەرە زیندووەکان دیمەنە ئایکۆنییەکانی کافێی بەغدادی دەخەنە ڕوو:

•فرۆشیاری جگەری کبابی: لە گۆشەیەکدا وەستاو، جگەر لەسەر خەڵوز کبابی خواردنێکی ناسک و خۆشەویستە کە لە کافێکان پێشکەش دەکرێت، بەتایبەتی لەگەڵ نان و بەهارات.

• گرەوکردنی شەڕی کەروێشک: وێنەیەکی خێرا لە نەریتێکی کۆنی گرەوکردن، کە دوو “هاراتی” (کۆک جۆرێکی بەنرخی هیندییە) شەڕ دەکەن. دۆڕاو دەبێت جگەری کبابی بۆ براوە بکڕێت، ئەمەش کارێکی باو بوو لەو کاتەدا.

•"ئەفەندی" و پێڵاوچی: پەیکەرێکی دیکە "ئەفەندی"یەکی ڕەسەن (هێمای چینی ناوەندی خوێندەوار) نیشان دەدات کە بە ئارامییەوە دانیشتووە لەکاتێکدا پێڵاوچنێک مەیلی پێڵاوەکانی دەدات، دیمەنێکی کافێی ڕۆژانەیە کە ڕەنگدانەوەی کارلێکی کۆمەڵایەتییە.

•”سینیە” (The Tray Game): پەیکەرێکی زیندوو لە یەکێک لە بەناوبانگترین یارییەکانی یادەوەری و بەخت. کوپەکانی هەڵگەڕاوە لەسەر سینیەک ڕێکدەخرێن و شتگەلێکی بچووک لە ژێرەوە شاراوەن. دوای تێکەڵکردنی خێرا و لێهاتوو، یاریزانەکان دەبێت پێشبینی بکەن کە شتەکان لە کوێدا شاراوەن.

لە پشت پەیکەرەکانی شەڕی کەروێشکەکانەوە، کۆمەڵێک گەنج وێنا کراون کە یاری “مەحیبی” یەکێک لە خۆشەویستترین یارییە گروپییەکانی عێراق دەکەن، بەتایبەتی لە مانگی ڕەمەزاندا.

“مەحیبی” لە نێوان دوو تیپدا یاری دەکرێت. “مەحبیس” (ئەڵقەیەک) بە نهێنی لە دەستی یاریزانێکی تیپی یەکەمدا شاراوەتەوە، لە کاتێکدا هەمووان دەستەکانیان بە داخراوی دەهێڵنەوە. تیمی بەرامبەر دەبێت پێشبینی بکات کە کام دەست ئەڵقەکەی گرتووە، پشت بە ئاماژەکانی دەموچاو و ئاماژەی ورد دەبەستێت. بۆ هەر پێشبینییەکی دروست خاڵێک دەدرێت، یارییەکەش بە چەندین خول بەردەوام دەبێت تاوەکو تیپێک زۆرترین خاڵ کۆدەکاتەوە.

تا ئەمڕۆش کافێ تەقلیدیەکان وەک شتێکی جێگیر لە بەغدا ماونەتەوە و شایەتحاڵی مێژوویەکی دوور و درێژی گردبوونەوە و یاریکردن و گفتوگۆ و هونەری دەبن. هەر کافێیەک وەک شانۆیەکی بچووک وایە، دیمەنەکانی میراتی ڕۆژانە نیشان دەدات و وەک توخمێکی گرنگ لە تێگەیشتن لە ژیانی دەوڵەمەندی کۆمەڵایەتی بەغدای کۆن وەستاوە.