مەلا و منداڵەکە

مەلا یەکێک بوو لەو پێشەنگانەی سەرەتا لە شاری بەغدا ڕووبەڕووی نەخوێندەواری بووەوە. منداڵانی فێری ئەلفوبێی عەرەبی کردووە و شێوازێکی نەریتی پەروەردەی دامەزراندووە کە بۆ چەندین سەدە ڕەگ و ڕیشەی پتەوی ماوەتەوە. لە سەردەمی عەباسیدا، مەلا وەک مامۆستایەکی مۆنۆمێنتال سەیر دەکرا کە پڕ بوو لە زانست و کولتوور، و خاوەنی ئیرادەیەک بوو کە تەنانەت ڕکابەری پەروەردەکارانی سەدەی بیستەمیشی دەکرد. دەوترێت قوتابخانەکەی نزیکەی سێ هەزار خوێندکاری تێدابوو، سواری کەرێک بوو بۆ ئەوەی لە نێوان بەشەکانی پەیمانگاکەیدا بجوڵێت و سەرپەرشتی وانەکانی دەکرد و چاودێری ڕەفتاری خوێندکارانی دەکرد.

تەنانەت لەگەڵ دابەزینی خەلافەتدا، مەلا بەردەوام بوو لە ئەرکی پەروەردەیی خۆی، سەرپێچی لە سەختییەکان کرد و لە هەمان کاتدا زەردەخەنە فراوانەکەی پاراست. فێری بنەماکانی خوێندنەوە و نووسین و چوار ئۆپەراسیۆنی ژمێریاریی قوتابییەکانی دەکرد، لە کاتێکدا لە دەوروبەرێکی بێگەرددا لەسەر ماتەی کانیاوی دادەنیشتن. سەرەڕای سادەیی، مەلا دەسەڵاتێکی فراوانی لە دیسیپلین و بەڕێوەبردنی ڕەفتاردا هەبوو.

منداڵانی بەغدا خوویان بە مانەوە لە ژێر چاودێری مەلادا گرت لە خۆرهەڵاتنەوە تا خۆرئاوابوون تا قوتابخانە مۆدێرنەکان دەستیان بە بڵاوبوونەوە کرد. بە تێپەڕبوونی کات، منداڵان وردە وردە لەم سیستەمە تەقلیدییە دوورکەوتنەوە، بەغداش چووەتە سەردەمێکی نوێی خوێندنی فەرمی.