مەلا عود الکەرخی

“مەلا عەبد ئەلکەرخی” شاعیری فۆلکلۆری بەناوبانگی عێراق بوو. ناوی تەواوی عەبود بن حەسەن بن عەبدعەلی بن محمد الکەرخی بوو. لە ساڵی 1861 لە بەغدا لەدایک بووە و لە ساڵی 1946 کۆچی دوایی کردووە، بە یەکێک لە شاعیرە دیارەکانی شیعری زمانی ڕەسەنی عێراقی (ئاخاوتنی) دادەنرێت، بە شێوازی تەنزئامێز و ڕەخنەیی ناسراوە. شیعرەکانی بوێرانە باسیان لە پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکان کردووە، ئەمەش وایکردووە ببێتە دەنگێکی دڵسۆز بۆ خەڵک و ئایکۆنی میراتی کولتووری بەغدادی.

لە ژینگەیەکی ئەدەبیدا گەورە بووە کە شیعر و چیرۆکگێڕانی بە نرخی دەزانێت، لە ژێر کاریگەری ئەو سروود و گۆرانییە باوانەی کە لە کوچە و کۆڵانەکانی بەغدا دەنگیان دەدایەوە. بە شێوەزاری ناوخۆیی دەستی بە شیعر نووسی و لە کافێ و بازاڕەکاندا بەیتەکانی دەخوێندەوە، کە خەڵک لەوێ کۆدەبوونەوە بۆ گوێگرتن لە ڕەخنە تیژەکانی و وێناکردنی واقیعی. بە بەکارهێنانی قافیە و ڕیتمە فۆلکلۆرییە نەریتییەکان ناسرابوو، کە شیعرەکانی بە ئاسانی لەبیرکردن و خوێندنەوەی بە قووڵی دەنگدانەوەی لە دڵی خەڵکدا هەبوو.

ساڵی 1927 گۆڤاری “الکرخ”ی دامەزراند، کە بە شێوەزاری عێراقی دەردەچوو و بە تۆنێکی تەنزئامێز مامەڵەی لەگەڵ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دەکرد. شیعرەکانی باسیان لە بابەتەکانی وەک هەژاری، نادادپەروەری، گەندەڵی و داگیرکردنی عێراقی بەریتانیا دەکرد و قسەکانی لە هۆشیاری گشتیدا بەردەوام بوون.

لە ساڵی ١٩٤٦ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد، بەڵام میراتە شیعرییەکەی تا ئەمڕۆش وەک بەشێکی دانەبڕاو لە یادەوەری کولتووری باوی عێراق دەنگ دەداتەوە.