کوپر اسمیت

«الصفار»، صنعتگر سنتی مس، صنعتگری ماهر است که در هنر ساخت و پرداخت ظروف مسی مهارت داشت. این حرفه یکی از حیاتی‌ترین حرفه‌ها در بغداد قدیم بود که نیازهای روزانه خانوار را از ظروف آشپزخانه گرفته تا قطعات تزئینی و زینتی برآورده می‌کرد.

نام «صفار» از کلمه «تصفیر» گرفته شده است، به معنای عمل پرداخت مس و بازگرداندن درخشش طلایی طبیعی آن. این کار با استفاده از مواد مخصوصی مانند خاکستر و لیمو برای از بین بردن اکسیداسیون و بازگرداندن درخشش روشن و گرمی که مس بغدادی به آن معروف است، انجام می‌شد.

یکی از معروف‌ترین مراکز این صنعت، سوق الصفافیر (بازار الصفافیر) در بغداد است که به دلیل فراوانی صنعتگران مسگر نامگذاری شده است. صدای چکش و ابزارهای حکاکی در کوچه‌های آن طنین‌انداز می‌شد و ریتمی ایجاد می‌کرد که هنر و صنعت را متعادل می‌کرد.

صفار با انواع مختلف مس کار می‌کرد:

• مس قرمز برای ظروف پخت و پز محکم و بادوام

• مس زرد برای قطعات تزئینی و زینتی

ابزارهای این حرفه شامل "شکوش" (چکش) برای شکل دادن به ورق‌های مسی، "مقشطه" (تراشنده)، "مبرد" (سوهان) برای صاف کردن و ابزارهای حکاکی مانند اسکنه و مهر برای حکاکی الگوهای پیچیده بود.

"صفار" به ویژه به خاطر تسلطش بر حکاکی دستی، تزئین هر قطعه با طرح‌های هندسی اسلامی، نقوش گلدار و خوشنویسی عربی و تبدیل اقلام ساده به آثار هنری میراثی منحصر به فرد شناخته می‌شد.

اگرچه این هنر و صنعت هنوز هم در بازارهای قدیمی بغداد وجود دارد، اما به دلیل تغییر سبک زندگی و ظهور جایگزین‌های تولید انبوه با چالش‌های جدی روبرو است. بقای آن اکنون به کسانی بستگی دارد که مایل به احیا، حمایت و حفظ این هنر گرانبها از محو شدن در گذشته هستند.