حمام خانه

حمام خانگی «حمام» در بغداد قدیم، عنصری اساسی در طراحی خانه بود که سادگی را با کاربردی بودن ترکیب می‌کرد و در عین حال حریم خصوصی و آسایش را برای همه اعضای خانواده تضمین می‌کرد. این حمام صرفاً مکانی برای حمام کردن نبود، بلکه بخشی از فرهنگ روزمره بود که با نظافت و آداب خانوادگی گره خورده بود.

حمام معمولاً در گوشه‌ای خلوت از حیاط داخلی «الحوش» یا در انتهای یک راهروی طولانی و گاهی نزدیک «سرداب» (زیرزمین) ساخته می‌شد تا حریم خصوصی حفظ شود.

از نظر معماری، حمام دارای دیوارهایی از آجرهای زرد بود که با گچ پوشانده شده یا با کاشی‌های آبی تزئین شده بودند و ظاهری تمیز و روشن به آن می‌بخشیدند. کف حمام معمولاً از سنگ یا آجر ساخته می‌شد که در برابر لغزش و رطوبت مقاوم بود. سقف آن اغلب گنبدی یا شیب‌دار بود تا تهویه را تسهیل کند و از تجمع بخار، به ویژه در زمستان، جلوگیری کند.

در غیاب سیستم‌های گرمایشی مدرن، بغدادی‌ها از روش‌های سنتی برای ذخیره و گرم کردن آب استفاده می‌کردند:

• آب در کوزه‌های سفالی بزرگ «هیب» ذخیره می‌شد تا خنک بماند. • از یک کاسه فلزی به نام «تَسَه» برای ریختن آب در هنگام حمام استفاده می‌شد. • در زمستان، آب روی اجاق مسی یا منقل قابل حمل که با زغال سنگ کار می‌کرد، گرم می‌شد و سپس به محل حمام منتقل می‌شد. • برخی از خانه‌ها دارای یک مخزن فلزی ابتدایی به نام «داست» بودند که با زغال سنگ یا هیزم گرم می‌شد.

با وجود پیشرفت در ساخت و ساز و فناوری، این نوع حمام سنتی هنوز در برخی از مناطق میراثی و محله‌های قدیمی بغداد وجود دارد که به عنوان گواهی بر هنر معماری مردمی و نبوغ سازگاری با آب و هوای خشن بغداد، چه در تابستان و چه در زمستان، پابرجاست.